Krokodillentranen om Facebook en Cambridge Analytica

Waarom Cambridge Analytica een wake-up call is voor ons allemaal

Boos en verontwaardigd. Dat waren de reacties in de media op de praktijken van marketingbedrijf Cambridge Analytica. Het bedrijf verzamelde de persoonsgegevens van duizenden Facebook-gebruikers en gebruikte die tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen om kiezers te beïnvloeden door gerichte boodschappen te sturen en in te spelen op angst en onderbuikgevoelens. Dit leidde uiteindelijk tot felle kritiek op Facebook, dat die praktijken mogelijk had gemaakt.

Er kwam zelfs een anti-Facebookbeweging op gang: prominenten als Elon Musk zegden hun account op. Zondag met Lubach startte een actie ‘Bye, bye Facebook’ waarbij opgeroepen werd om samen met Arjen Lubach je account op te zeggen, op 11 april om 20:00. De zondebok leek gevonden.

Facebook deed een mea culpa – het had naar eigen zeggen niet streng genoeg toegezien op de mogelijkheden dat andere partijen data konden verzamelen via Facebook – en gaf al snel Cambridge Analytica de ‘schuld’. Cambridge Analytica zette de eigen bestuursvoorzitter op non-actief. Beide bedrijven beloofden hun leven te beteren. Hiermee lijkt de rust wedergekeerd.

Zelfs als consumenten massaal Facebook verlaten: de logica van marketing gaat gewoon door via andere platformen en media.

Lees ook: Alternatieven voor Facebook?

Marketeers wilden een monster en dat werd Facebook

Facebook en Cambridge Analytica laten slechts zien in welke richting marketing al jaren aan het bewegen is en waar elke marketeer in meer of mindere mate aan meedoet. Niet alleen Coca-Cola en Unilever maar ook politieke partijen, eveneens in Nederland, maken steeds meer gebruik van gerichte marketingcampagnes. Facebook is daarvoor een ideaal vehikel. Als Facebook een monster is, dan is het dat geworden omdat adverteerders dat willen. Tijd voor bezinning, ook bij marketeers en adverteerders. Waar zijn jullie nou helemaal mee bezig?

Marketeers waar zijn jullie nou helemaal mee bezig?

Tracking, profiling en sleepnetten

Waar marketeers – deels in dienst van de bedrijven en partijen die ze inhuren – mee bezig zijn, is duidelijk: het verzamelen van zoveel mogelijk gebruikersgegevens om daarmee profielen te ontwikkelen en uiteindelijk met gerichte beïnvloeding burgers, consumenten en gebruikers omzetten in kopers. Daarvoor worden alle mogelijkheden uit de kast getrokken.

Op websites zijn ‘trackers’ uitgezet om gebruikers te volgen op een website, en van de ene naar de andere. Deze cookies zijn standaard. Via de vele mobiele apps gaat het volgen verder. Je kunt er inzicht krijgen in de locaties, telefoonboeken en berichtengeschiedenis, evenals foto’s en video’s. Standaard staan ook hier de meeste toestemmingen aan, anders kan de app niet worden gebruikt.

Consumenten kunnen overal steeds beter worden gevolgd dankzij smartphones en met internet verbonden apparaten (Internet of Things)

En dat volgen kan niet alleen via de smartphone, maar ook op een groeiend aantal met internet verbonden intelligente apparaten zoals smart-tv’s, tablets en mediaboxen. Een nieuwe loot is de homepod, zoals de Amazon Echo, een ‘slimme luidspreker’ (of beter gezegd: ‘afluisterpaal’) die in de woonkamer vragen van gebruikers beantwoordt, muziek afspeelt en het belangrijkste: kan helpen bij het kopen en bestellen van producten. Het Internet of Things biedt een schat aan nieuwe mogelijkheden om gebruikers nog verder te volgen. Thuis, onderweg en in winkels.

Gebruikersprofielen zijn extra waardevol als gedrag en voorkeuren online gekoppeld kunnen worden aan fysieke locaties en echte identiteiten zoals we die kennen van de offline marketing: de postcodes. Ook hier zijn steeds meer bedrijven bezig om verrijkte profielen te maken, waarbij deze online en offline gegevens worden gecombineerd: IP-adressen met echte adressen. Facebook was een stap vooruit ten opzichte van MSN en andere netwerken. Diverse bedrijven hebben koppelingen gemaakt tussen IP-adressen en fysieke regio’s en bieden deze te koop aan. Bij Facebook ‘moeten’ gebruikers hun echte naam en identiteit gebruiken en kunnen ze geen account aanmaken onder een alias. Met WhatsApp is de koppeling met het telefoonboek, dus de contacten, te maken.

En zo is er een bijna compleet sleepnet, met een beetje hulp van Facebook, om je potentiële koper te leren kennen. De volgende stap is het bereiken van de gebruiker met je boodschap.

Van bereiken naar overtuigen

Het is de normaalste zaak van de wereld om gebruik te maken van SEO (search engine optimization). In feite komt dit neer op het ‘misleiden’ van Google’s zoekmachine om met je producten en diensten zo hoog mogelijk naar boven te komen, zonder te betalen voor reclame (want die wordt apart aangegeven in Google). Google probeert dit al sinds zijn bestaan in te dammen. Uiteraard vind je dit (als marketeer) geen misleiding, maar hulp aan de consument om beter te vinden wat relevante producten zijn (namelijk die van het betalende merk) en Google te helpen de websites beter te doorzoeken en rangschikken.

Met alleen advertenties op websites en bij filmpjes krijg je het moeilijk, door reclame-blockers en consumenten die het als hinderlijk ervaren. Daarom kies je steeds vaker voor hippe vloggers. Zij blijken in ruil voor wat geld prima bereid om een product aan te prijzen en worden door consumenten vaak als geloofwaardig en onafhankelijk gezien. Tijdschriften, kranten en tv-zenders staan eveneens steeds meer open voor ‘branded content’, nu de abonnees zijn teruggelopen en ze hun inkomsten steeds vaker verliezen aan social media. Grenzen vervagen, toch?

Bereik is leuk maar uiteindelijk draait alles om conversie: van kijken naar kopen

Bereik is leuk, maar eigenlijk draait alles maar om één ding: conversie. Bezoekers van websites, achteloze burgers, geïnteresseerde gebruikers, moeten ‘omgezet worden’ in fanatieke kopers en de omzet per klant moet het liefst zo groot mogelijk worden gemaakt.

Psychologische beïnvloeding

Op het gebied van conversie nemen de mogelijkheden toe. Dankzij de vele tracking-mogelijkheden en kunstmatige intelligentie (inclusief gezichtsherkenning) is het steeds beter mogelijk om te ontdekken hoe de koper te motiveren is: what makes him tick? 

Is de klant gevoelig voor gezag, dan laat je een arts in witte jas vertellen dat de boter echt cholesterolverlagend is. Is hij gevoeliger voor prijs: speel dan met korting (die je deels al in de ‘VAN-prijs’ had zitten), zodanig dat je zo min mogelijk marge hoeft in te leveren. Is je klant gevoelig voor wat anderen vinden (zijn ‘peers’) en de ‘fear of missing out’, dan kun je volop gebruikmaken van hypes en mode, en de rest gaat vanzelf via de sociale netwerken.

De volgende fase in marketingland: consumenten individueel gericht beïnvloeden, met behulp nieuwe technieken en op basis van profielen

Zodra je iemand hebt geprofileerd, kun je op hem of haar gericht bewezen psychologische beïnvloedingstechnieken inzetten. ‘Persuasive technologies’ worden deze genoemd. De profielen blijken robuust: ze zeggen iets over de motivaties en intenties van een persoon en zijn te gebruiken bij de marketing van elk product.

Lees meer over persuasive technologies

Dat brengt ons weer bij Cambridge Analytica. Dit bedrijf is vooruitstrevend in het gebruik van ‘persuasive technologies’ maar doet in feite niets anders dan andere bedrijven. Marketeers bedienen hun klanten, zoals de campagneleiders van Trump, de marketeers van Unilever, Heineken en McDonalds, die ons meer willen laten gebruiken van hun product.

Vrije wil van de consument?

Als marketeer heb je hoogstwaarschijnlijk niets nieuws gelezen. Het is de normaalste zaak van de wereld om zo te werk te gaan. Op de vele evenementen en via websites als deze, wissel je al jaren tips uit over hoe het nog beter kan. Neuromarketing wellicht, of een op blockchain gebaseerd loyalty-systeem?

Zelfs goed geïnformeerde gebruikers kunnen nog amper weerstand bieden aan nieuwe beïnvloedingstechnieken.

Bewonder je Cambridge Analytica, of gruwel je ervan en weet je precies waar de grens ligt die zij over gingen? Geloof je erin dat een goed geïnformeerde gebruiker prima weerstand kan bieden aan al deze overtuigingskracht? Zolang hij maar precies weet wanneer en door wie hij wordt beïnvloed en als hij maar toestemming heeft gegeven? Vind je dat alles is geoorloofd omdat je klant het van je vraagt en anders naar de concurrentie gaat? Of gaat er toch wat knagen?

Tijd voor nieuwe rol van marketeers

Cambridge Analytica laat de logica zien van de door marketing gedomineerde wereld waarin we nu leven. Zelfs als ‘we’ (consumenten, marketeers en merken) Facebook en Cambridge Analytica ‘offeren’ om ons tijdelijk af te reageren, dan nog zullen de alternatieven zich snel aandienen: want de logica blijft. Adverteerders en marketeers zoeken naar kanalen om mensen te bereiken: is het niet de televisie of krant, niet Facebook of Google, dan is het wel de Echo van Amazon en onze nieuwe generatie personal robotof babypop, of onze thermostaat of lampen.

Laten meer marketeers gaan nadenken over hoe zij merken kunnen helpen een verantwoorde rol te spelen in de toekomst van de consument, waarbij de belangen tegenstrijdig kunnen zijn: meer hamburgers verkopen is op korte termijn leuk, maar op de lange termijn niet gezond.

Laten meer marketeers gaan nadenken over hoe zij merken kunnen helpen een verantwoorde rol te spelen in de toekomst van de consument.

Bedrijven als Philips en Unilever herbezinnen zich op hun missie. Ze willen een rol spelen in het welzijn van consumenten en bijdragen aan een duurzame wereld. Transacties (dus zoveel mogelijk verkopen) worden dan minder belangrijk dan relaties. Maar hoe bouw je die, onderhoud je die en hoe verdien je eraan? Een betaald abonnement op Facebook in ruil voor meer privacy zal de beurswaarde van Facebook waarschijnlijk verlagen, maar wel realistischer maken.

De manier waarop bedrijven en marketeers een bijdrage leveren aan deze wereld, heeft een nieuwe impuls nodig. Tijd voor een nieuwe logica. Laat Cambridge Analytica een wake-up call zijn, én een begin.

Dit artikel verscheen bij Marketingfacts

Credits afbeelding: apenny (Flickr), licentie: CC BY-NC

 

2 gedachtes over “Krokodillentranen om Facebook en Cambridge Analytica

  1. Klopt helemaal. FB schandaal is slechts het naar buiten komen van op hol geslagen Productie& CONSUMPTIE-Maatschappij. Adverteren (gebaseerd op aantal Eyeballs) werd doorgezet naar profilering en targeting en nu ook Mindfucking. En dus ook politiek gebruikt, tegen betaling. Verrvelende is dat heel veel bestuurders het niet wilden (willen) geloven dat dat massaal kan met computers. Hoog tijd dat die zich eens in ICT verdiepen en laten bijpraten. Anders worden ze nog meer obsoleet.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s