In onze huidige samenleving speelt geld een belangrijke rol. We zijn gewend de waarde van producten en diensten uit te drukken in geld. Geld suggereert een grote mate van rationaliteit: de calculerende consument die streeft naar het beste product of dienst tegen de laagst mogelijke prijs.

De financiële crisis, de verslechtering van onze leefomgeving en de toenemende dreiging van oorlogen om schaarser wordende grondstoffen, dwingen ons om na te denken over alternatieven voor ons huidige economische systeem dat is gebaseerd op welvaart, groei en geld. Naast slimmere manieren van organiseren, nieuwe groene innovaties en efficiënter omgaan met schaarse hulpbronnen, is ook een mentaliteitsverandering noodzakelijk. Om deze verandering te faciliteren zou een ‘ecologische en sociale valuta’ een rol kunnen spelen, omdat daarmee mens en milieu een waardering krijgen in het systeem van ‘geld’ dat in onze samenleving zo belangrijk is.

Lees ook mijn artikelen:

Een basisinkomen?

Toch is geld maar een deel van wat ons drijft. In sociale groepen gelden hele andere waarden. Sociale waarden als delen, geven, elkaar helpen, vertrouwen, liefde, reputatie en aanzien, milieu, wederkerigheid. Deze binden een samenleving. Het blijkt dat bij complexe cognitieve taken mensen niet gemotiveerd worden door geld (dat werkt zelfs averechts), iets wat wel geldt voor fysieke taken en arbeid. Het blijkt dat het oefenen en goed worden in iets, iets dat betekenis voor je heeft, er lol in hebben en autonomie om zelf te mogen bepalen hoe je je werk indeelt, bepalend zijn. Wanneer mensen een basisinkomen hebben waarmee hun financiële zorgen zijn weggenomen, ze enorm veel meer voor elkaar kunnen krijgen en harder werken dan wanneer ze nog meer beloond worden. En ze zijn bereid om dat wat ze gemaakt hebben weg te geven aan anderen, te delen. Dat geeft dus een hele andere dynamiek dan een geld-systeem.

Alles wat niet in geld uitgedrukt wordt

Geld is slechts een deel van wat ons drijft. In sociale groepen gelden bijvoorbeeld weer heel andere waarden. Sociale waarden als delen, geven, elkaar helpen, vertrouwen, liefde, reputatie en aanzien, milieu en wederkerigheid. Deze waarden binden een samenleving.

Zoals Robbert Kennedy in 1968 treffend zei:

“And if the gross national product includes all this, there is much that it does not comprehend.

It does not allow for the health of our families, the quality of their education or the joy of their play. It is indifferent to the decency of our factories and the safety of our streets alike. It does not include the beauty of our poetry or the strength of our marriages, the intelligence of our public debate or the integrity of public officials . . .

the gross national product measures neither our wit nor our courage, neither our wisdom nor our learning, neither our compassion nor our devotion to our country. It measures everything, in short, except that which makes life worthwhile; and it can tell us everything about America — except whether we are proud to be Americans.

Een sociale munt …

TUe Social ValueNu we dankzij internet meer en meer in groepen kunnen gaan samenwerken wordt inzicht in het sociaal kapitaal belangrijker. Toch komen deze sociale waarden amper terug in de manier waarop we overheden en bedrijven afrekenen en aansturen. In de toekomstverkenning willen we daarom verder onderzoeken hoe sociaal kapitaal kan worden bevorderd. Daarom is onder andere het project Sociale Munt uitgevoerd. Op de bijbehorende pagina vind je meer informatie over het project en de uitkomsten ervan.

Zie ook discussie over ‘kudos’op sociale media en de opkomst van lokale munten waarmee de lokale economie en waarde-uitwisseling wordt gestimuleerd.

… of sociale(re) media

Maar misschien moet de oplossing niet zozeer gezocht worden in een munt-achtig systeem dat uitgaat van een vorm van uitruil en meetbaarheid, maar eerder in een systeem dat interactie, transparantie bevordert en helpt om vertrouwen te vergroten. Dat zou een mooie richting kunnen zijn waarin de sociale media zich zouden kunnen gaan ontwikkelen.

In het project Kindred Spirits wordt gewerkt aan protocollen waarmee burgers in de toekomst hun eigen privacy kunnen beheren. Net als in het fysiek contact maken met mensen wordt daarbij niet alle informatie ineens bloot gegeven, maar gefaseerd en kan de gebruiker bepalen welke informatie hij wanneer prijs heeft. Op deze manier voelen gebruikers zich meer op hun gemak om contact te leggen en te participeren.

Deeleconomie

Deze ontwikkelingen raken ook aan de opkomst van wat genoemd wordt de ‘deeleconomie’. Hier wordt onze bereidheid om te delen en uit te wisselen te gelde gemaakt, vaak in een uiterst commerciële en kapitalistische vorm.

Bovendien maken de deelplatformen veel gebruik van reputatiesystemen waarin wederzijdse beoordelingen worden bijgehouden. Een interessant middel om de kwaliteit van dienstverlening te meten en vergroten, maar ook een systeem met perverse prikkels die kunnen aanzetten tot chantage. En wie krijgt een tweede kans, kan met een schone lei beginnen?

Vraag: gaan we ons sociale verkeer niet veel teveel ‘meten’ en uitdrukken in geld?

Lees hier meer over de deeleconomie

Lees hier meer over een eerlijke economie

Credits afbeelding 'Trust': CC:BY-NC-ND Jan Mennens via Flickr