Hoe kan de toekomst van onze democratie eruit zien, waarbij representatie gecombineerd wordt met directere vormen inbreng door burgers via samen creëren en beslissen?

Dat is de zoektocht waar ik me al enige jaren mee bezighoud. In het onderzoek dat ik naar deze onderwerpen doe verken ik de nieuwe mogelijkheden die sociale media en andere technieken en middelen (zoals apps, nieuwe besluitvormingsgereedschappen, digitale petities en referenda) bieden met hun beperkingen.

Mijn artikelen over sociale media, participatie en politiek kun je hier lezen.

Nieuwe vormen van collectieve besluitvorming

Spelers van het spel Reactables moeten fiches en pionnen verplaatsen die onderlinge relaties hebben. Deze worden aangegeven op het blauwe onderscherm.

Sociale media, online prikborden en discussiefora: het kost tegenwoordig weinig moeite om ideeën, meningen en beoordelingen te verzamelen. Des te groter is de uitdaging om uit al deze losse reacties zinvolle informatie te halen. Bovendien: hoe krijg je grote groepen tot een gezamenlijk gedragen besluit?

Dankzij internet kunnen grote groepen samen verstandige beslissingen nemen op een nieuwe en rijkere manier dan via stemmen of referenda. Bijvoorbeeld ‘decision support systems’ waarbij in meerdere rondes tot consensus gekomen wordt. Technieken die worden ingezet in organisaties om strategische beslissingen te nemen.

Deze zouden ook gebruikt kunnen worden om de democratie te verrijken met nieuwe vormen.  Deze technieken kunnen ook gebruikt worden in combinatie met scenario-analyse en management-games (zie afbeelding): er kan gespeeld worden met verschillende keuzes en de doorwerking daarvan in de praktijk. Op basis daarvan kan een beslissing worden bijgesteld of meer geïnformeerd worden genomen.

Deze ontwikkelingen geven tevens voeding aan nieuwe vormen van democratie door zelforganiserende groepen zoals Liquid Democracy (ontwikkeld door de Piratenpartij), Holacracy (zelfsturende teams, veel gebruikt door internet startups) en Futarchy (nieuw leven ingeblazen door de opkomst van de blockchain-technologie).

Daarnaast zien we nieuwe vormen van beslissen door initiatieven als G1000, en volksrepresentatie door mensen aan te wijzen via loting (zoals beschreven door Van Reybroeck) of zorgvuldig te kiezen als vertegenwoordiger van een bepaalde groepering in de samenleving (Tom Atlee).

Dilemma’s van de digitale democratie

Sociale media en andere technieken kunnen de digitale participatie van burgers bij bestuur en politiek vergroten. En dat tijdens allle fasen van het politieke proces: van het agenderen van politieke thema’s, het bijdragen aan politieke voorstellen tot het transparant maken van politieke besluitvorming. Bovendien zouden deze middelen burgers kunnen faciliteren om zelf maatschappelijke vraagstukken op te pakken via co-creatie en zelforganisatie.

Tegelijkertijd worden daarmee nieuwe verwachtingen gecreëerd over de invloed en inspraak die burgers hebben: betekent ‘luisteren naar de burger’ dat letterlijk overgenomen wordt wat een meerderheid roept zonder dat de representativiteit van die groep bekend is? Ook verliezen overheden en politici een deel van hun gezag en invloed, bestaande komen instituties onder druk te staan.

participatiemodel-digitale-democratie2
Model voor interactie tussen burger en politici in de digitale democratie

Grenzen aan burgerparticipatie

In de troonrede sprak de koning van een ‘participatiesamenleving’. De kerngedachte hierbij: van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie en van een passieve burger naar een doe-democratie. Maar daarmee is lang niet alles gezegd. Uit onderzoek blijkt dat slechts een kleine elite van burgers actief participeert. En wat te doen als burgerinitiatieven elkaar gaan raken? Was de overheid er niet juist om dit soort lastige beslissingen te nemen en conflicterende belangen af te wegen? Waar ligt de balans tussen bottom up en top down, tussen het verticale en horizontale? En is de ‘participerende samenleving’ niet een mooi excuus om te bezuinigen op sociale zekerheid en de problemen over te hevelen naar burgers?

De grenzen aan participatie worden gevormd door:

  • kunnen: burgers beschikken niet over de competenties, tijd, vaardigheden, mondigheid of andere middelen om langdurig te participeren;
  • willen: burgers hebben geen zin, aandacht of interesse in langdurige projecten en bijbehorende druk en verplichtingen, zeker als die niet direct hun eigen belang raken;
  • mogen: de overheid is er om conflicterende belangen en visies af te wegen namens rekening houdend met alle burgers, ook de minderheid; de overheid heeft monopolie op het gebied van geweld; burgerinitiatieven kunnen interfereren met het algemene belang, opsporing en veiligheid.

Toekomst van de journalistiek

Een vitale democratie kan niet zonder een kritische en onafhankelijke journalistiek. Deze wereld staat momenteel onder druk en is flink aan het veranderen. Vooral de onafhankelijke journalistiek komt daarbij in de knel.

Meer hierover kun je lezen op mijn pagina over de toekomst van de journalistiek.

Toekomst voor politieke partijen

ROB Politieke partijen rapportHoe kunnen politieke partijen hun relatie met de samenleving versterken met behulp van nieuwe technieken zoals sociale media monitoring, collectieve besluitvormingsgereedschappen, smart cities en interactieve omgevingen?

Dat beschrijf ik in mijn visie op de toekomst van politieke partijen voor een essaybundel van de Raad voor het Openbaar Bestuur.

De ontwikkelingen stellen politieke partijen wat mij betreft voor de vraag wat ze willen zijn: de grootste en de meerderheid of een moreel kompas voor het maken van lastige keuzes?

Lees meer in dit artikel via deze link.

De politiek en sociale media: politiek 2.0

Hoe gaan politici en burgers om met sociale media?

veel-gekwetter-frontEnkele jaren geleden deed ik samen met Chris Aalberts onderzoek onderzoek naar het gebruik van sociale media door overheid, politici en burgers.

Daarvoor analyseerden we onder andere Hyves-pagina’s, Twitterberichten en Overheid 2.0-initiatieven en interviewden we ambtenaren, politici en burgers.

Het onderzoek leverde waardevolle inzichten op over het huidige gebruik van sociale media door overheden en politici en motivaties en intenties van burgers.

Lees hier meer over ons boek ‘Veel gekwetter, weinig wol’ en de uitkomsten.

Sociale media tijdens verkiezingen

Tijdens de verkiezingen spelen sociale media een steeds grotere rol. Het is mogelijk om burgers meer direct te betrekken bij het opstellen van partijprogramma’s. Tevens kunnen burgers een actieve rol spelen in het campagnevoeren, onder andere via filpjes, apps en meetups. Hieraan hebben Obama in 2008 en Bernie Sanders in 2016 een belangrijk deel van hun succes hebben te danken. Ook worden campagnes steeds sterker gericht op specifieke doelgroepen die elk met hun eigen argumenten overtuigd moeten worden.

Sociale media monitoring als het nieuwe opiniepeilen

Sociale media worden een steeds betere vorm van opiniepeilen die zelfde bestaande peilingen naar de kroon kan gaan steken. Ik verkende de mogelijkheden en beperkingen:

Kennisdemocratie

9783642113802Burgers zijn ten opzichte van decennia geleden steeds beter opgeleid en geïnformeerd. Dat heeft gevolgen voor de democratie en de verhoudingen tussen het parlement, politieke partijen, sociale bewegingen en burgers. Zijn we op weg naar een kennisdemocratie met betrokken burgers?

Lees meer in: Kennisdemocratie en de opkomst van de mondige, zelforganiserende burger.

Credits hoofdafbeelding: Crowdflik.com, crowd powered video.