In onze huidige samenleving speelt geld een alles dominerende rol. Alles wat we doen wordt in geld uitgedrukt en direct met elkaar vergeleken en beoordeeld op efficiëntie en nut. Geld suggereert een grote mate van rationaliteit: de calculerende consument die streeft naar het beste product of dienst tegen de laagst mogelijke prijs.

Toch weten we dat mensen ook hele sociale, niet-rationele wezens zijn. In sociale groepen zijn waarden belangrijk als delen, geven, elkaar helpen, vertrouwen, liefde, reputatie en aanzien, milieu, wederkerigheid. Deze binden een samenleving. Is het mogelijk en nuttig om deze waarden meetbaar en verhandelbaar te maken in de vorm van een ‘munt’?

In de toekomst zouden we verschillende soorten geld kunnen in onze digtale portemonnee kunnen hebben, die allemaal aansluiten bij een andere waarde in de samenleving, met een eigen markt (lees: dynamiek van transactie). Bijvoorbeeld naast Euro’s ook loyaltymunten van onze favoriete webshop, sociocoins waarmee we investeren in de samenleving en elkaar, en eco-coins waarmee we bijdragen aan een duurzamere wereld? Lees: Betalen in 2030: de portemonnee van de toekomst.

Een sociale munt en eco-munt

De financiële crisis, de verslechtering van onze leefomgeving en de toenemende dreiging van oorlogen om schaarser wordende grondstoffen, dwingen ons om na te denken over alternatieven voor ons huidige economische systeem dat is gebaseerd op welvaart, groei en geld. Naast slimmere manieren van organiseren, nieuwe groene innovaties en efficiënter omgaan met schaarse hulpbronnen, is ook een mentaliteitsverandering noodzakelijk. Om deze verandering teweeg te brengen zouden muntsystemen een rol kunnen spelen die deze waarden tot uitdrukking brengen, met elk hun eigen ‘markt’.

Een basisinkomen?

Uit onderzoek is gebleken dat geld alleen een motivator is bij fysieke taken en arbeid. Bij complexe cognitieve taken werkt belonen met geld zelfs averechts. Hier komt de motivatie uit ‘goed worden in iets’, iets dat betekenis voor je heeft, er lol in hebben en autonomie om zelf te mogen bepalen hoe je je werk indeelt.

Deze constatering kan ook gezien worden als een argument voor een basisinkomen, dat de financiële zorgen  bij mensen wegneemt, waardoor ze vervolgens veel meer voor elkaar krijgen en harder werken dan wanneer ze meer salaris zouden krijgen. Bovendien zouden mensen dan eerder bereid zijn om dat wat ze gemaakt hebben weg te geven aan of te delen met anderen. Dat zou een andere samenleving opleveren.

Sociale interacties

Of zou de ‘oplossing’ niet zozeer gezocht worden in een munt-achtig systeem dat uitgaat van een vorm van uitruil en meetbaarheid, maar eerder in een systeem dat interactie, transparantie bevordert en helpt om vertrouwen te vergroten. Dat zou een mooie richting kunnen zijn waarin de sociale media zich zouden kunnen gaan ontwikkelen. In het project Kindred Spirits is gewerkt aan protocollen waarmee burgers in de toekomst hun eigen privacy kunnen beheren. Net als in het fysiek contact maken met mensen wordt daarbij niet alle informatie ineens bloot gegeven, maar gefaseerd en kan de gebruiker bepalen welke informatie hij wanneer prijs heeft. Op deze manier voelen gebruikers zich meer op hun gemak om contact te leggen en te participeren.

Deeleconomie

Deze ontwikkelingen raken ook aan de opkomst van wat genoemd wordt de ‘deeleconomie’. Hier wordt onze bereidheid om te delen en uit te wisselen te gelde gemaakt, vaak in een uiterst commerciële en kapitalistische vorm. Lees hier meer over de deeleconomie

Bovendien maken de deelplatformen veel gebruik van reputatiesystemen waarin wederzijdse beoordelingen worden bijgehouden. Een interessant middel om de kwaliteit van dienstverlening te meten en vergroten, maar ook een systeem met perverse prikkels die kunnen aanzetten tot chantage. En wie krijgt een tweede kans, kan met een schone lei beginnen? Vraag: gaan we ons sociale verkeer niet veel teveel ‘meten’ en uitdrukken in geld?

Credits afbeelding 'Trust': CC:BY-NC-ND Jan Mennens via Flickr