Slimme steden ofwel ‘smart cities’ zijn volop in ontwikkeling. In veel smart city scenario’s staat de technologie centraal maar de menselijke en bestuurlijke kant zullen minstens zo belangrijk zijn. Hoe kunnen slimme steden slim gebruik maken van de energie en innovatiekracht van burgers? Hoe zien bestuur en participatie van de slimme stad eruit? En hoe kan een overheid dit besturen? Met die vragen houd ik me al vele jaren bezig.

Digitale infrastructuren

Smart city AmsterdamSensoren in en op gebouwen, smartphones en andere objecten geven een steeds rijker, bijna live, beeld van de processen die zich in de stad afspelen. De continue datastroom vormt als het ware een nieuwe informatielaag over de fysieke stad heen. Deze maakt het mogelijk de stad slimmer te besturen.

Er worden nieuwe, digitale infrastructuren uitgerold op het gebied van energie, mobiliteit, data en bouwen. Deze infrastructuren raken bovendien steeds meer met elkaar verweven. Bij alle netwerken speelt data een cruciale rol om het beheer en gebruik slimmer te maken. Energie en mobiliteit komen samen rond voertuigen. Rond domotica en energiebeheer van gebouwen worden nieuwe platformen gebouwd die onze huizen slimmer en energiezuiniger kan maken. Lees meer over deze ontwikkelingen in‘Meer grip op de leefomgeving?

Meer sturing?

Een belangrijke vraag is of de smart cities zullen leiden tot meer ruimte voor inbreng van burgers, burgerinitiatieven en zelforganisatie, of dat deze leidt tot meer technocratie: technische systemen in handen van enkele bedrijven en bestuurders die complexe ondoorzichtige beslissingen nemen. Lees verder: De intelligente omgeving: aanjager van gewenst gedrag?

De visies op de toekomst van de stad zou je kunnen tekenen in een spectrum variërend van weinig tot veel burgerparticipatie:

smart_cities_3visions_mk

Cocreating the smart city

Democratie en de stad van 2030Dankzij de nieuwe netwerktechnologie kunnen burgers op een nieuwe manier participeren in het bestuur van hun stad: door een rol te spelen in de cocreatie van publieke diensten als veiligheid en zorg bijvoorbeeld, door met elkaar samen te werken (samen creëren) en door gezamenlijke besluitvorming (samen beslissen). Hieronder volgen diverse voorbeelden.

Slimme steden vragen ook om slimme burgers (smart citizens) die in staat zijn om informatie over hun omgeving te verzamelen en op basis daarvan initiatieven te ontplooien en zelf diensten te produceren. Bovendien kunnen zij zo overheden en bedrijven kritisch blijven controleren en bevragen. Burgers die zelf meten, produceren, maken, kritisch controleren. Denk ook aan initiatieven Geluidsnet rond Schiphol, het netwerk Bevingmeter in Groningen waar burgers zelf de aardbevingen meten, en Vangstenregistratie dat inzicht geeft in de visstanden.

Download hier het toekomstbeeld ‘Samen creeren en beslissen in de slimme stad’, dat laat zien hoe dit er in de toekomst uit kan zien.

De stad wordt steeds meer een omgeving waarin ook relatief kleinschalige productie (zoals urban farming) kan plaatsvinden. Lees: De vierde revolutie maakt de stad tot platform.

Sharing cities: deeleconomie in de stad

Het delen van spullen, bezorgen en mobiliteit, schoonmaken en zorg: het zijn veelal lokale aangelegenheden die samenkomen in de slimme stad. Op termijn zouden mobiliteitsdiensten kunnen leiden tot een compleet ander ontwerp van de stad: minder parkeerplaatsen in binnensteden bijvoorbeeld. Meer over de deeleconomie lees je hier.

In binnensteden is de impact van e-commerce steeds meer zichtbaar. Winkelketens verdwijnen en webwinkels openen filialen: grote waarin je alles kunt zien of kleine die vooral als afhaalloket dienen. Popupstores en innovatieve warenhuisconcepten spelen een belangrijke rol in het zoeken naar nieuwe verdienmodellen die aanspreken bij de consument. Lees verder: Toekomst van de retail.

Bestuurlijke vernieuwing, ambtenaren nieuwe stijl

Een nieuwe overheidsrol vraagt ook een andere houding en werkwijze van de ambtenaren. Op allerlei plaatsen binnen de overheid hebben zij al geëxperimenteerd met nieuwe vormen van samenwerking met burgers en bedrijven. In de essaybundel ‘Publieke Pioniers’ vind je verhalen van deze ambtenaren: waar liepen ze tegenaan en wat kregen ze voor elkaar binnen de organisaties waar ze werkzaam waren? En hoe kan de bestuurlijke top doen om pionierende ambtenaren de ruimte te geven zodat de overheid kan leren en experimenteren met haar nieuwe rol?

Deze meer directe vormen van participatie creëren een nieuwe dynamiek in de beleidsvorming en besluitvorming in de stad. Burgers kunnen niet alleen door te stemmen of door hun mening te geven bijdragen maar ook actief meehelpen. Toch moeten bestuurders voorzichtig zijn in hun ambities om burgers te betrekken, zeker als het verplichtend wordt: niet iedereen kan of wil participeren en soms is het ook niet gewenst. Lees verder in: digitale democratie.

Crisis management en veiligheid

Burgers kunnen ook ingezet worden bij rampen en crisissituaties. Goede voorbeelden hiervan zijn det vinden bij rampen zoals in Japan (tsunami en aardbevingen, die leidden tot radioactieve straling) en Haiti. Lees meer in:

Toerisme in de stad

Augmented reality, holografie en sensoren geven nieuwe mogelijkheden om de stad te beleven. Lees hier mijn toekomstvisie: Toerisme in de stad.