Ik heb de afgelopen jaren uitgebreid onderzoek gedaan naar de opkomst van de platformeconomie en de bijbehorende organisatie- en verdienmodellen en schreef hierover diverse boeken en artikelen. Ik help u graag verder om strategisch in te spelen op deze nieuwe ontwikkelingen.

Wat zijn platformen?

Bij het woord ‘platform’ denken de meeste mensen in eerste instantie aan een overlegorgaan of een website waar informatie wordt verzameld door meerdere partijen. Toch zijn platformen veel meer dan dat. Een platform is een manier waarop organisaties kunnen samenwerken om producten en diensten aan te bieden. Daarbij worden de taken en rollen op een nieuwe manier verdeeld. Dat levert nieuwe verdienmodellen op en nieuwe strategische vragen.

Platformen zijn organisatiemodellen en strategieën om te innoveren met partners.

Lees ook:

Bedrijven die platformen gebruiken, zoals Google, Facebook, Apple en Airbnb zijn enorm succesvol geweest: ze hebben bestaande bedrijfstakken op hun kop gezet, zijn snel gegroeid en hebben radicaal geïnnoveerd.

De drie elementen van platformen

Het platform vormt daarbij een ‘gedeelde basis‘ (bijvoorbeeld een technologie, standaard, product of infrastructuur) waarop andere partijen aanvullende producten en diensten kunnen ontwikkelen. Denk aan de iPhone met bijbehorende besturingssoftware waarvoor duizenden app-ontwikkelaars toepassingen hebben ontwikkeld. Het ontwikkelen van toepassingen wordt gefaciliteerd door zogeheten API’s, application programming interfaces.

Daarnaast vindt er op het platform interactie plaats met vragers (eindgebruikers, consumenten, klanten) vaak in de vorm van een marktplaats waar vragers en aanbieders worden samengebracht. Vragers en aanbieders kunnen ook gematcht worden door een slim algoritme zoals taxi-dienst Uber dat doet. Reputatie- en beoordelingssystemen helpen vragers en aanbieders elkaar beter te vinden.

Het derde element van een platform is vaak een data-cloud waarmee informatie wordt uitgewisseld en gebruiksdata worden verzameld om te zorgen dat alle producten en diensten naadloos met elkaar samenwerken.

Platform_-_opbouw_v2
De drie elementen van een platform

Nieuwe rolverdeling in innovatie

De samenwerking rond platformen leidt tot een nieuwe rolverdeling tussen de verschillende spelers en verdere specialisatie, met globaal drie rollen: de platformaanbieder (bijv. Apple, Spotify, Uber), de producent/aanbieder/maker/ontwikkelaar (bijv. artiest, taxichauffeur) en de gebruiker/consument/afnemer.

Platformen_-_rolverdeling_-_M_Kreijveld_v2
De nieuwe rolverdeling tussen spelers rond platformen

Een voorbeeld van een nieuwe rolverdeling: vroeger produceerden en distribueerden platenmaatschappijen de muziek die ze opnamen van artiesten zelf. Tegenwoordig is muziek content geworden, een toepassing op een groter platform: de smartphone met appstores. Nieuws, games, rekenmachines, camera, telefonie, etc zijn allemaal  toepassingen/diensten/content geworden op een hetzelfde platform, dat als distributiekanaal fungeert en een tussenpersoon is tussen producenten en consumenten.

Maatschappelijke impact

Kracht = macht

Platformen combineren een aantal krachtige economische principes, die tegelijkertijd een aandachtspunt vormen voor samenlevingen, overheden en bedrijven.

  1. Platformen benutten krachtige netwerkeffecten, daardoor kunnen ze schaal en massa organiseren. Tegelijkertijd kan dit leiden tot monopolisering: the winner takes all. Omdat platformen de neiging hebben steeds groter te worden, wordt dit probleem steeds reëler, denk aan een bedrijf als Facebook of Google. In mijn onderzoek laat ik zien dat het huidige mededingingsbeleid niet meer toereikend is.
  2. Platformen creëren gebruikerswaarde door producten en diensten te integreren tot één hoogwaardige belevenis, gebruikers te laten participeren en kopers en verkopers elkaar makkelijker te laten vinden. Dit leidt tevens tot ‘user lock in’: meerdere producten en diensten worden aangeboden via hetzelfde platform, overstappen wordt lastig als je al je apps en aankopen bij een aanbieder hebt en deze niet mee kunt nemen naar een ander.
  3. Platformen kunnen innovaties enorm versnellen door een gestandaardiseerde basis te bieden, bijvoorbeeld waarin hardware en software geïntegreerd worden. Door processen op een radicaal andere manier te organiseren dan bestaande organisaties en instituties, kunnen platformen ook sectoren en markten ontwrichten en regelgeving omzeilen. Overheden zullen daarom het speelveld goed moeten bewaken.

Vandaar mijn zoektocht naar ‘eerlijke’ platformen die de kracht van platformen benutten maar tegelijkertijd meer rekening houden met lokale maatschappelijke waarden en publieke belangen. Lees meer op deze speciale pagina

 

De platformeconomie

De kracht van platformen coverDoor digitalisering zijn platformen enorm in opkomst. Producten en diensten voor verschillende markten kunnen geleverd worden met dezelfde bouwstenen, die digitaal, modulair en steeds meer gestandaardiseerd zijn.

Hierdoor convergeren markten en ontstaat een nieuw soms complex spel van samenwerken en concurreren. De concurrentie tussen bedrijven verschuift zich van producten en diensten naar platformen en bijbehorende ecosystemen.

Platformen breiden zich razendsnel uit van de IT-sector naar nieuwe domeinen zoals energie, mobiliteit, financiële dienstverlening en maakindustrie. Dit wordt geholpen door toenemende digitalisering en nieuwe digitale technologieën zoals 3D-printing, cryptocurrencies, genetica, bioinformatica, kunstmatige intelligentie en robotica. Platformen zorgen voor een heuse revolutie.

In mijn boek ‘De kracht van platformen’ leg ik de principes van de platformeconomie bloot en analyseer ik de bijbehorende bedrijfsstrategieën van bedrijven als Apple, Google, Kickstarter, Autodesk en Monsanto en hun successen.

Deeleconomie

Vaak wordt de opkomst van de platformeconomie of ook wel aangeduid als collaborative economy of deeleconomie. Dit zijn varianten van platformen. Lees verder op mijn speciale pagina over de deeleconomie.

Mobile commerce: appstores en chatbots

Platformen als de appstores hebben ervoor gezorgd dat de markt voor mobiele toepassingen definitief doorbrak. Het ontwikkelen van mobiele toepassen en diensten werd een stuk vereenvoudigd doordat hardware en besturingssoftware werden gestandaardiseerd en via een appstore toegankelijk en gebruiksvriendelijk werden gemaakt. In amper vijf jaar tijd werd de markt volledig opgeschud met als nieuwe winnaars Apple (iOS) en Google (Android), ten koste van Nokia (Symbian) en Microsoft (Windows).

Download hier een uitgebreide analyse over de ontwikkelingen in de appstores (= hoofdstuk 2 uit ‘De kracht van platformen’).

Lees meer in:

Momenteel is een nieuwe ontwikkeling gaande van chatbots en intelligente spraakassistenten, aangedreven door clouddiensten en kunstmatige intelligentie. Deze nieuwe spraakassistenten kunnen zorgen voor een definitieve doorbraak van het Internet der Dingen.

Download hier een uitgebreide analyse over de opkomst van chatbots en intelligente assistenten.

Energie

Maakindustrie

Financiële dienstverlening

Medische wereld en zorg

Landbouw

Mobiliteit

Journalistiek, media en content

De impact van deze ontwikkelingen op de journalistiek en nieuwe media, o.a. Blendle, beschrijf ik op een aparte pagina.

Besturingsmodellen

Er zijn verschillende platformstrategieën en besturingsmodellen. Deze kunnen onderscheiden worden op basis van hoe open of gesloten het platform is en of de aansturing (macht) van het platform centraal is of gedistribueerd in het netwerk. Voorbeelden van centraal gestuurde en gesloten platformen zijn: Uber en Apple. Open en gedistribueerd zijn Linux en Wikipedia.

Lees meer over strategieën in het boek ‘De kracht van platformen‘ en ‘De plug&play-organisatie‘.

7.3 Platform governance v2
Type besturingsmodellen voor platformen. Bron: Maurits Kreijveld, wisdomofthecrowd.nl
Credits afbeelding olieplatform: CC: BY William Warby