Ik heb de afgelopen uitgebreid onderzoek gedaan naar de opkomst van de platformeconomie en de bijbehorende organisatie- en verdienmodellen en schreef hierover diverse boeken en artikelen. Ik help u graag  verder om strategisch in te spelen op deze nieuwe ontwikkelingen.

De platform revolutie: naar een platformeconomie

De kracht van platformen coverDigitalisering zorgt voor een convergentie van markten omdat producten en diensten voor verschillende markten geleverd kunnen worden met dezelfde bouwstenen, die digitaal, modulair en steeds meer gestandaardiseerd zijn. Mede hierdoor verandert de manier waarop organisaties zichzelf organiseren en samenwerken met andere. De concurrentie tussen bedrijven verschuift zich van producten en diensten naar platformen en bijbehorende ecosystemen.

In mijn boek ‘De kracht van platformen’ leg ik de principes van de platformeconomie bloot en analyseer ik de bijbehorende bedrijfsstrategieën van bedrijven als Apple, Google, Kickstarter, Autodesk en Monsanto en hun successen.

Definitie

Platformen zijn de basis waarop meerdere spelers in het ecosysteem hun samenwerking verankeren en coördineren. Op basis van het platform bieden ze elke hun eigen product of dienst aan en zijn ze in interactie met de eindgebruiker, de consument (B2C) of klant (B2B).

Een platform is een fundament van producten, diensten of technologieën waarop andere partijen aanvullende producten en diensten kunnen ontwikkelen (‘inpluggen’). Vaak zijn het ook marktplaatsen die kopers en verkopers bij elkaar brengen, en worden de kennis of expertise van gebruikers betrokken.

Het platform vormt een interface of intermediair tussen consumenten/gebruikers/vragers en de aanbieders/makers/producenten van een product, dienst of netwerk.

Rolverdeling in innovatie

We zien een nieuwe rolverdeling en specialisatie, met globaal drie rollen: de platformaanbieder, de aanbieder/maker/ontwikkelaar en de gebruiker/consument/afnemer.

Platformen_-_rolverdeling_-_M_Kreijveld_v2
De nieuwe rolverdeling tussen spelers rond platformen

Twee varianten

Globaal zijn er twee model-typen te onderscheiden:

  • Appstores: Een speler maakt zijn product, dienst of infrastructuur gedeeltelijk open en stelt deze beschikbaar aan derden. De diensten van anderen worden dan toepassingen, applicaties (‘apps’) op dit platform. Het kan ook een groep spelers zijn die samenwerkt rond een gemeenschappelijke basis.
  • Uber: Een speler of een groep spelers, coördineert zijn samenwerking rond een platform, dat als intermediair functioneert: het zorgt voor interactie en transactie tussen spelers, vragers en aanbieders op het platform.
Platform_-_opbouw_v2
De opbouw van platformen

Kracht = macht

Platformen combineren een aantal krachtige economische principes, die tegelijkertijd een aandachtspunt vormen voor samenlevingen, overheden en bedrijven.

  1. Platformen benutten krachtige netwerkeffecten, daardoor kunnen ze schaal en massa organiseren. Tegelijkertijd kan dit leiden tot monopolisering: the winner takes all. Omdat platformen de neiging hebben steeds groter te worden, wordt dit probleem steeds reëler, denk aan een bedrijf als Facebook of Google. In mijn onderzoek laat ik zien dat het huidige mededingingsbeleid niet meer toereikend is.
  2. Platformen creëren gebruikerswaarde door producten en diensten te integreren tot één hoogwaardige belevenis, gebruikers te laten participeren en kopers en verkopers elkaar makkelijker te laten vinden. Dit leidt tevens tot ‘user lock in’: meerdere producten en diensten worden aangeboden via hetzelfde platform, overstappen wordt lastig als je al je apps en aankopen bij een aanbieder hebt en deze niet mee kunt nemen naar een ander.
  3. Platformen kunnen innovaties enorm versnellen door een gestandaardiseerde basis te bieden. Door processen op een radicaal andere manier te organiseren dan bestaande organisaties en instituties, kunnen platformen ook sectoren en markten ontwrichten en regelgeving omzeilen. Overheden zullen daarom het speelveld goed moeten bewaken.

Maatschappelijke discussie

Lees ook de politieke aanbevelingen op basis van mijn onderzoek namens het Rathenau Instituut.

Op 11 december 2014 organiseerde ik bij het Rathenau Instituut een discussiemiddag over dit thema onder de titel ‘Platformen: kracht benutten, macht beteugelen‘ met als panelleden Marleen Stikker (directeur Waag Society) en Liesbeth van Tongeren (kamerlid van GroenLinks).

Zij stelde ook kamervragen aan de Minister van Economische Zaken over de impact van de platformeconomie en deeleconomie, zowel op het gebied van regelgeving als van duurzaamheid.

Besturingsmodellen

Er zijn verschillende platformstrategieën en besturingsmodellen. Deze kunnen onderscheiden worden op basis van hoe open of gesloten het platform is en of de aansturing (macht) van het platform centraal is of gedistribueerd in het netwerk. Voorbeelden van centraal gestuurde en gesloten platformen zijn: Uber en Apple. Open en gedistribueerd zijn Linux en Wikipedia.

Veel van de kritiek op Uber en Airbnb komt voort uit het feit dat deze platformen centraal geleid zijn, gericht zijn op monopolisering en maximalisering van aandeelhouderswaarde. Toch is dit slechts een smaak van platformen. Andere varianten zijn mogelijk, zoals de onderstaande figuur laat zien, met elk hun eigen voor- en nadelen.

We hebben behoefte aan alternatieve, meer op Europese (Rijnlandse) waarden gebaseerde platformen.

7.3 Platform governance v2
Type besturingsmodellen voor platformen. Bron: Maurits Kreijveld, wisdomofthecrowd.nl

IT-industrie: aanbieders van platformen

De appstores

Met de appstores voor mobiele toepassingen brak het businessmodel van het platform echt goed door. In amper vijf jaar tijd werd de markt volledig opgeschud met als nieuwe winnaars Apple (iOS) en Google (Android), ten koste van Nokia (Symbian) en Microsoft (Windows).

Download hier een uitgebreide analyse over de ontwikkelingen in de appstores (= hoofdstuk 2 uit ‘De kracht van platformen’).

Lees meer in:

Chatbots en conversational commmerce

Momenteel is een nieuwe ontwikkeling gaande van chatbots en spraakassistenten, aangedreven door clouddiensten en kunstmatige intelligentie. Deze luidt een nieuwe ronde in van de voortdurende platformstrijd tussen IT-giganten als Apple, Google, Facebook en Amazon, die de markt opnieuw kan gaan opschudden. Deze nieuwe spraakassistenten kunnen zorgen voor een definitieve doorbraak van het Internet der Dingen.

Download hier een uitgebreide analyse over de opkomst van chatbots en intelligente assistenten.

Lees ook:

In andere sectoren

De dynamiek van de mobiele appastores breidt zich razendsnel uit naar nieuwe sectoren zoals energie, mobiliteit, financiële dienstverlening en maakindustrie. Dit wordt geholpen door toenemende digitalisering en nieuwe digitale technologieën zoals 3D-printing, cryptocurrencies, genetica, bioinformatica, kunstmatige intelligentie en robotica.

Energie

Maakindustrie

Financiële dienstverlening

Medische wereld en zorg

Landbouw

Mobiliteit

Journalistiek, media en content

De impact van deze ontwikkelingen op de journalistiek en nieuwe media, o.a. Blendle, beschrijf ik op een aparte pagina.

Deeleconomie

Deeleconomie, een specifiek onderdeel van deze ontwikkelingen, bespreek ik op een aparte pagina.

Credits afbeelding olieplatform: CC: BY William Warby