De wereld verandert in hoog tempo: nieuwe technologie, klimaatveranderingen en geopolitieke verschuivingen creëren een nieuwe logica. Hoe gaat deze nieuwe wereld eruit zien, of beter gezegd:

Hoe gaan we deze nieuwe wereld samen vormgeven: volgens welke waarden?

Technologie is waardengedreven en niet neutraal. Het zit in organisaties en instituties en sinds de digitalisering, ook in onze algoritmen, in de technologie, in de verdienmodellen die steeds vaker onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

Hoe ziet onze next economy eruit? In ieder geval bevat deze naast economische, ook ecologische en sociale waarden. Hoe zien nieuwe organisatievormen en structuren eruit waarin we de mogelijkheden van samenwerken en delen incorporeren met respect voor collectieve en individuele waarden?

Ik verken de nieuwe (ontwerp)principes van de economie van morgen. Ik doe dat onder de noemer ‘eerlijk’, wat uiteraard een subjectief begrip is.

De opkomst van de platformeconomie

Dankzij internet en digitalisering kunnen processen op een nieuwe manier worden georganiseerd en zijn nieuwe vormen van samenwerking mogelijk. Dat laatste heet ook wel de collaborative economy, of deeleconomie. Lees meer over de deeleconomie

Er worden nieuwe genetwerkte organisatiestructuren mogelijk waarbij de macht en besluitvorming niet alleen centraal maar ook gedistribueerd kunnen worden (decentralized autonomous organizations). Deelnemers in het netwerk kunnen elkaar dan op basis van gelijkwaardigheid informatie uitwisselen of diensten leveren: peer-to-peer.

Platformen spelen een belangrijke rol in het faciliteren en coördineren van deze nieuwe samenwerkingsverbanden: ze brengen en verbinden vragers en aanbieders met elkaar, en bieden een gemeenschappelijke basis (bestaande uit technologie, standaarden, infrastructuur, afspraken en protocollen). Lees meer over de platformeconomie

Digitale technieken als API’s en blockchain maken het mogelijk om complexe samenwerkingsstructuren verregaand te automatiseren. Lees meer over de impact van de blockchain.

Op weg naar een eerlijke economie

Platformen kunnen sectoren en markten ingrijpend veranderen met maatschappelijke gevolgen. De invloed van Airbnb op de woningmarkt in Amsterdam en de ontwrichting van de taximarkt door diensten als UberPOP (inmiddels verboden) zijn hiervan voorbeelden. Verder zien we dat platformen enorme marktmacht kunnen krijgen, zie Google en Facebook.

De platformeconomie is volop in ontwikkeling. Bekende platformen als Facebook, Google, Airbnb en Uber komen regelmatig in het nieuws en niet alleen positief.

Onder de noemer van ‘delen’, ‘helpen’ en ‘samenwerken’ gaat het in veel gevallen feitelijk om harde business. De bedrijven zijn gericht op maximale marktmacht en gebaseerd op het onttrekken van waarde aan (lokale) gebruikers om centraal winst te maximaliseren voor een kleine groep aandeelhouders. Bovendien vallen de platformen door hun nieuwe manier van werken en organiseren vaak buiten de regelgevende kaders. Dit creëert een ongelijke concurrentie met bestaande aanbieders en holt de basis voor belastingen, een manier om de baten meer gelijkmatig te verdelen, uit.

De samenleving heeft behoefte aan platformen die ‘eerlijker’ zijn en meer lokale waarde creëren en andere waarden proberen te integreren in het verdienmodel. Daarmee kan het draagvlak voor de platformeconomie groeien en kan er op grotere schaal gebruik gemaakt worden van de krachtige mogelijkheden van platformen terwijl lokale samenlevingen worden versterkt en publieke waarden worden geborgd.

Een meer Rijnlandse invulling dan de Angelsaksische die we nu het meest kennen. Dat betekent andere besturingsmodellen (zie verderop op deze pagina) en het borgen van maatschappelijke waarden (zoals solidariteit, privacy) en publieke belangen.

Inzetten voor maatschappelijke uitdagingen

Overal in de wereld worden nieuwe regeringen gekozen. Deze staan voor de uitdaging om enerzijds de welvaart van hun samenleving te laten groeien, wat vaak betekent economische groei, en tegelijkertijd serieus werk maken van klimaat- en milieudoelstellingen, al dan niet internationaal afgesproken.

  • Tweedeling in de samenleving: niet iedereen profiteert
  • Lokaal protectionisme bedreigt wereldhandel
  • Klimaatdoelen vragen om innovaties en kosten geld (kosten die we tot nu toe nog niet zichtbaar maakten in de economie)

Lees meer over de circulaire economie

Lees meer over sociaal kapitaal

Kwadranten eerlijke platformen.MK

Principes voor een ‘eerlijke’ economie

(1) Voorkomen van machtsconcentratie

Veel van de platformen die we nu kennen streven naar maximale marktmacht en onttrekken waarde aan (lokale) gebruikers om op een centraal niveau maximale winst te realiseren voor een kleine groep. Door hun nieuwe manier van werken en organiseren vallen platformen vaak buiten de regelgevende kaders. Daardoor kunnen publieke belangen minder goed geborgd worden. Het creëert tegelijkertijd een ongelijke concurrentie met bestaande aanbieders en holt de basis voor bijvoorbeeld belastingen, een manier om de baten meer gelijkmatig te verdelen, uit.

Too big to fail.

(2) Decentraliseer macht of democratiseer: power to the people, the commons, peer-to-peer, coops

Gelijkwaardigheid en gedeeld eigenaarschap, gedistribueerde macht en besluitvorming.

Dat kan bijvoorbeeld als een groep lokale ondernemers of taxichauffeurs een eigen Uber-variant begint, waarvan ze zelf de aandeelhouder zijn (zie onder andere Yeller app of eCab). Of wanneer er een lokale Airbnb komt die eigendom is van de gemeenschap, of waarbij omwonenden inspraak hebben in de huisregels. Of wanneer er lokaal meer belasting wordt afgedragen die kan worden geïnvesteerd in het verbeteren van de buurt. Of als de verzamelde verhuurgegevens beschikbaar komen voor alle burgers in de stad zodat zij hiermee hun stad kunnen verbeteren.

Dit soort slimme combinaties hebben we meer nodig. Neem bijvoorbeeld het Finse initiatief Kutsuplus, een Uber-achtige vervoersdienst gesubsidieerd door de lokale overheid. Dit zou ingezet kunnen worden om het regionaal vervoer in de buitengebieden te verzorgen waar lijndiensten onrendabel zijn. Of waarmee een openbaar vervoerssysteem te maken is waarmee alle auto’s uit de Randstad kunnen blijven (een vergelijkbare ambitie hadden de Finse overheden).

(3) Eerlijke data, respect voor privacy

Individuele burgers hebben controle over hun eigen data en kunnen bepalen wie welke inzage heeft. Overheden en bedrijven respecteren een privacy, een ruimte voor burgers om ‘secrets and lies‘ te behouden. Meervoudige identiteitssystemen en privacy by design in datasystemen, maken dit mogelijk.

Interoperabiliteit. Recht om vergeten te worden.

(4) Publieke waarden

Solidariteit, inclusiviteit, wederkerigheid, empathie. Zie hier de discussie over netneutraliteit.

 

Credits afbeelding: CC: BY JD Hancock, via Flickr en jdhancock.com

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s