Meer dan alleen energie

De wereld is volop in verandering. We staan aan het begin van een grote energietransitie waarvan we de echte impact nog maar amper kunnen overzien en die veel verder zal reiken dan alleen de energiesector. Hoe zien onze toekomstige steden eruit als we duurzamer gaan bouwen en wat gebeurt er met de wereldhandel en economische stabiliteit als grondstoffenstromen worden gesloten? Hoe kunnen investeringen in duurzame oplossingen worden gefinancierd en terugverdiend? Hoe kunnen burgers een grotere rol spelen in de transitie? Slechts een greep uit de vele vragen.

Ik verken de impact van deze transitie en laat zien hoe deze eruit zou kunnen gaan zien. Ik adviseer organisaties hoe ze op deze veranderingen kunnen inspelen en nieuwe kansen kunnen benutten.

Leve de vierde Industriële Revolutie!

Duurzame opwekking en circulaire economie

De energietransitie kent vele dimensies. Een ervan is de omschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame bronnen zoals wind, zon en aardwarmte. Dankzij zonnepanelen worden gewone burgers producenten. Overal komen nieuwe coöperaties op die gezamenlijk energie produceren. Ook onze auto’s gaan over op elektrisch en krijgen zonnepanelen in het dak. Wat eens een overzichtelijk geordende energiemarkt was, is nu een dynamische wereld geworden met naast oude spelers ook talloze nieuwe initiatieven en kleinere spelers.

Duurzaamheid kan ook bereikt worden door het sluiten van grondstoffenstromen, het hergebruiken van afval, terugwinnen van grondstoffen en een visie op de totale levenscyclus van een product. De circulaire economie gaat een grote invloed hebben op de manier waarop processen in de samenleving georganiseerd worden. Naast nieuwe duurzame technologieën zullen ook nieuwe samenwerkingsverbanden nodig zijn tussen bedrijven, overheden en burgers. Daarbij komen nieuwe verdien- en financieringsmodellen die het mogelijk maken om meerjarige investeringen terug te verdienen.

In mijn bijdrage aan het boek ‘Zakendoen in de nieuwe economie‘ beschrijf ik de impact van de nieuwe ontwikkelingen:

Verduurzaming zal leiden tot een nieuwe innovatiedynamiek waarbij ondernemingen in steeds wisselende combinaties moeten samenwerken met toeleveranciers, betrokken partners en klanten.

Voor een dergelijk samenspel tussen netwerkpartijen is een zekere mate van gelijkwaardigheid een voorwaarde: partijen zijn tegelijkertijd deels onafhankelijk en afhankelijk van elkaar – en gedragen zich dus als zodanig nederig.

Naar een overvloed aan energie?

De investeringen in de energie-infrastructuur leiden ertoe dat de energierekening steeds minder variabel wordt en steeds meer een vast bedrag per maand waarin een investering in een duurzame energie-infrastructuur, bijvoorbeeld gehuurde zonnepanelen op je dak, een aandeel in een energiecoöperatie die windmolens bezig en zonnepanelen op weilanden zet of een afbetaling op de isolatie van je woning. De prikkel om nog energie te besparen nemen steeds verder af.

Misschien moeten we vooruitkijken naar de mogelijke overvloed aan energie die kan gaan ontstaan en hoe we daarmee de wereld schoner en duurzamer kunnen maken. Lees verder in dit artikel ‘All-you-can-eat energie’.

Een nieuwe digitale energie-data-infrastructuur

Essay_digitalisering_next_gen_infra_-_M_Kreijveld_pdf__pagina_1_van_63_Bij de omschakeling naar nieuwe duurzame energiebronnen hoort ook een nieuwe infrastructuur. Door digitalisering groeien de domeinen ICT (intelligentie, robotica, connectiviteit, drones), mobiliteit (elektrische auto’s, zonne-auto’s, mobiliteitsdiensten), gebouwenbeheer (domotica) en de slimme leefomgeving (smart cities) steeds verder naar elkaar toe. De infrastructuur van de toekomst zal voor een groot deel bestaan uit apparatuur en apparaten die data en energie gebruiken en onderling kunnen uitwisselen.

Lees meer over deze ontwikkelingen in mijn rapport (in opdracht van de Rijksoverheid): “Meer grip op de leefomgeving (klik om te downloaden) waarin ik de digitale energie-infrastructuur van de toekomst verken en beleidsaanbevelingen doe.

Vanwege de grote synergie met de IT-wereld (tablets, smartphones, robots) worden steeds meer nieuwe toepassingen en innovaties ontwikkeld op basis van elektrische energie. In ‘Waarom de elektrische auto het gaat winnen van de waterstofauto’ laat ik zien hoe de elektrische energietechnologie waarschijnlijk dominant gaat worden. Hoewel, de waterstofauto wordt inmiddels ook al ontworpen als een elektrische auto met een waterstof-module.

Los van het stopcontact, naar een deeleconomie voor energie

Om de energietransitie te laten ‘slagen’ zullen we minder afhankelijk moeten worden van het stopcontact, ofwel van een centraal energienetwerk waar alles op wordt aangesloten. Dit komt de stabiliteit van het (bestaande) elektriciteitsnet ten goede en maakt ons autonomer en weerbaarder.

In ‘De stekker eruit laat ik zien hoe er steeds meer mogelijkheden komen om zelf kleinschalig energie op te wekken en te verhandelen. Stel je een deeleconomie voor waarbij burgers en bedrijven energie delen en verkopen zonder gebruik te maken van het stopcontact maar met nieuwe kleine draagbare accu’s. Even een accuutje stroom leven bij de buren in plaats van een kopje suiker. Talloze nieuwe innovaties en nieuwe markten kunnen gaan ontstaan waarbij burgers een veel actievere rol kunnen spelen in de transitie dan wanneer ze gewoon via het stopcontact blijven consumeren.

Duurzame gebouwen en steden van de toekomst

Duurzaamheid zal steeds vaker een uitgangspunt worden bij het ontwerpen van onze toekomstige gebouwen, kantoren en steden. Deze dienen niet alleen om mensen te huisvesten maar zijn even zo zeer ontworpen om energie te produceren, lucht te zuiveren en de temperatuur te reguleren. Hiervoor wordt niet alleen de nieuwste hightech ingezet maar ook ‘low tech’ en op de natuur geïnspireerde materialen en bouwvormen (biomimicry). ‘Lees verder in: ‘Zo ziet het duurzame kantoor van de toekomst eruit’.

Brabant CirculairIn het essay ‘Op weg naar circulair’ (in opdracht van de Provincie Noord-Brabant) laat ik de impact van de circulaire economie zien op de stad en provincie. Ik breng de verschillende dimensies van de circulaire economie in kaart en benoem de belangrijkste beleidsuitdagingen voor duurzame metropolen. Download en lees hier het essay ‘Op weg naar een circulaire stad’?

Het klimaat manipuleren

Naast het reduceren van emissies worden er ook technieken ontwikkeld om grootschalig broeikasgassen uit de lucht te halen: ook wel aangeduid als negative carbon emissions. Anderen proberen de effecten op het klimaat te beperken door meer zonlicht te weerkaatsen en daarmee de opwarming te verminderen. Alle bij elkaar worden deze technieken ook aangeduid als geo engineering of climate engineering. Sommigen zien het zelfs als onvermijdelijk om deze technieken in te zetten willen we de klimaatdoelen halen.

Definitie: Geo engineering of climate engineering is het bewust en grootschalig beïnvloeden van het klimaat met vaak als doel om de opwarming van de aarde te beperken.

1. Broeikasgassen uit de lucht halen (carbon dioxide removal)

Het gaat hierbij om het afvangen van CO2 uit industriële processen en ze op te slaan in aardlagen. Dit wordt ook wel CCUS genoemd: carbon capture, usage and storage. Ook worden installaties ontwikkeld om CO2 direct uit de lucht te halen. De CO2 kan ook gebonden worden in een vaste stof die kan worden opgeslagen in de grond, gebruikt worden als bakstenen of als nieuwe betonsoort. Het strooien van korrels van olivijn en magnesiet die koolstof kunnen binden in nabijheid van water. Het grootschalig planten van bomen en het stimuleren van de planktongroei in oceanen (met bijvoorbeeld ijzerdeeltjes) behoort eveneens tot de strategieën om broeikasgassen uit de lucht te halen.

2. Extra terugkaatsen van zonlicht (solar radiation management)

Technieken lopen hier uiteen van grote spiegels die in banen om de aarde draaien net als satellieten; kleine zwaveldeeltjes in de stratosfeer brengen die het zonlicht tegenhouden net als gebeurt bij vulkaanuitbarstingen; het bleken van wolken, de aarde grootschalig bedekken met spiegels, en wegen, paden en velden met een lichte kleur in plaats van een donkere, zodat gemiddeld genomen meer licht weerkaatst wordt.

Omdat de concentratie broeikasgassen bij deze technieken niet verlaagd wordt, blijft de verzuring van oceanen doorgaan en daarmee ook het grootschalig vrijkomen van extra CO2, door afbraak van koraal.

De energieke burger betrekken

De energietransitie kan alleen slagen als naast bedrijven on overheden ook burgers een rol gaan spelen: dat betekent dat ze zelf investeren in duurzame energie-opwekking en -opslag en minder afval gaan produceren. Lees hoe de burger meer ingezet kan worden bij de energietransitie in:

Geopolitiek

De duurzame revolutie zal ook grote geopolitieke gevolgen hebben: landen worden meer zelfvoorzienend en minder afhankelijk van OPEC en Rusland bijvoorbeeld. Wat betekent dit voor geopolitieke verhoudingen en oorlogen? Of verplaatst de strijd zich naar nieuwe grondstoffen? Hoe kunnen landen onafhankelijk zijn van andere landen terwijl bedrijven internationaal opereren?

Overige thema’s