Hoe kunnen we in de toekomst complexe maatschappelijke vraagstukken aanpakken door met nieuwe technologieën, slimmer gebruik te maken van ieders kennis, expertise, vaardigheden, creativiteit en inzet?

Dankzij internet, kunstmatige intelligentie en andere technologieën is het mogelijk op een veel grotere schaal samen te werken en meer gebruik te maken van grote hoeveelheden data dan tot nu toe mogelijk was. Dat brengt nieuwe kansen met zich mee.

Toekomstverkenning

Bij Stichting Toekomstbeeld der Techniek (STT) heb ik als projectleider een meerjarige trendverkenning opgezet en uitgevoerd rond het thema ‘wisdom of crowds’ en collectieve intelligentie.

Samen slimmer 2edrukMeer dan honderd inhoudelijke experts, dwarsdenkers, creatieve geesten, ontwerpers, burgers, kunstenaars en studenten waren betrokken via interviews, workshops, debatten en schriftelijke bijdragen.

Een stuurgroep bestaande uit Marleen Stikker (voorzitter), Jaap van den Herik, Erwin Blom, Peter Werkhoven, Ben Schouten en Paul ’t Hoen adviseerde en gaf mede richting aan de verkenning.

De uitkomsten en de ontwikkelde toekomstbeelden, op het gebied van zorg, innovatie en het bestuur van de slimme stad, worden beschreven en geïllustreerd in het boek ‘Samen slimmer. Hoe de ‘wisdom of crowds’ onze samenleving verandert.’

In 2018 is een terugblik gedaan op de verkenning. Veel van de vragen en dilemma’s bleken nog steeds actueel, zoals de golf van nepnieuws die de wisdom of crowds bedreigt.

Workshops en deelonderzoeken

Via diverse workshops, deelonderzoeken en creatieve werksessies met experts, studenten en eigenzinnigen is input verzameld voor de toekomstbeelden.

Zo organiseerden we in 2010 samen met Stichting Zelforganisatie een workshop over Creatieve werksessie: CoCreatie NL2025 waarin we bekeken hoe de toekomst van onderwijs, zorg en veiligheid eruit zou kunnen gaan zien.

Samen met Philips Design werd een workshop georganiseerd waarin we met diverse experts visies ontwikkelden over de toekomst van de gezondheidszorg, een toekomst waarin gebruikers hun gezondheidsdata delen zodat er uit de analyse van de collectieve data er nieuwe inzichten over gezonde leefstijl ontstaan waarmee we allemaal individueel gezond kunnen leven.

Met Waag Society organiseerden we tijdens het technoculturele PICNIC Festival in Amsterdam in september 2011 een discussie over de Redesigning the Government – Let’s Do It Ourselves waarin o.a. Ingrid Mulder (lector Creating010) en Ben Schouten (hoogleraar Playful Interaction en lector Design for Play) hun visie gaven.

In samenwerking met de ontwerp-opleidingen van de TU Delft en Eindhoven en met de Hogeschool Rotterdam is verkend hoe de toekomst van de slimme stad eruit kan gaan zien en hoe burgers erin kunnen participeren (in het co-creëren en beslissen). Hier vind je een overzicht. Deze studentenprojecten zijn eveneens gebruikt bij de ontwikkelde toekomstbeelden.

Media-optredens

Tijdens de verkenning was ik diverse malen in de media, onder andere op de radio en tijdens het Kenniscafé van de Volkskrant in De Balie in 2010 ‘De massa is dommer dan zijn weet’.

En ik werkte mee aan een uitzending van het populair-wetenschappelijke tv-programma van de VPRO Labyrint, over ‘De kracht van de massa’ (klik hier). In het programma werden diverse dimensies van groepsgedrag (groepsdruk, zwermen) besproken en het fenomeen ‘wisdom of crowds’ aan de hand van de anekdote over het raden van het gewicht van een os.

Toekomstbeelden

Er zijn drie toekomstbeelden ontwikkeld.

Gezondheid 2030

Gezonder door collectieve intelligentie

Dankzij een systeem van Big Data en kunstmatige intelligentie kan uit de gecombineerde data van ieder individu nieuwe kennis ontwikkeld worden over gezond leven. Iedereen heeft een persoonlijke virtuele assistent die je op basis van die kennis coacht bij een gezonde leefstijl. Dit is het toekomst voor de zorg. Lees meer over de toekomst van zorg.


Innovatie 2030Samen sneller innoveren

Dit toekomstbeeld laat zien hoe burgers en consumenten meehelpen met wetenschappers en onderzoekers van bedrijven om sneller nieuwe producten te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door het spelen van serious games, het geven van feedback op ontwerpvoorstellen en het verrichten van metingen.


Democratie en de stad van 2030Zelfbestuur van de slimme stad

Burgers besturen gezamenlijk hun stad en nemen publieke taken op zich zoals zorg, onderwijs en veiligheid. Ze maken daarbij gebruik van de nieuwste technologieën die de intelligente stad hen biedt. We zien de uitdagingen die zelforganisatie en burgerinitiatief met zich meebrengen en nieuwe vormen van collectieve besluitvorming.

Voorbeelden van de wisdom of crowds

Het gewicht van de koe
De bekendste voorbeelden van ‘wisdom of crowds’ zijn het raden van het gewicht van een koe of het aantal knikkers in een pot. Vraag honderd mensen een schatting en het gemiddelde van deze schattingen ligt vaak verrassend dicht bij de werkelijke, zo leert de ervaring.

Kennisquiz Weekend Millionaires
In het televisieprogramma Weekend Miljonairs kun je de hulp inschakelen van het publiek. Bij bepaalde vragen weet het publiek vrijwel feilloos het goede antwoord te kiezen: dit krijgt de meeste stemmen. Wiskundig kun je laten zien dat wanneer mensen over gedeeltelijke kennis beschikken over een vraag, dit via het slim middelen over de meerkeuze-antwoorden leidt tot de selectie van het goede antwoord (‘knowlegde pooling’). Ook als slechts een klein deel van het publiek het goede antwoord weet, weet het publiek als geheel het juiste antwoord aan te wijzen.

Zoekmachine van Google
Google’s zoekmachine destilleert de ‘wisdom of crowds’ die dankzij internet beschikbaar is gekomen om onze de ‘beste’ zoekresultaten te geven. Daarvoor kijkt het naar kruisverwijzingen die internetpagina’s naar elkaar maken, dus de ordening die wij mensen aangebracht hebben in de informatie op internet, op basis van onze kennis. Verder weegt Google de reputatie van websites en bronnen mee in de rangorde van de zoekresultaten. Ook leert het van de zoekresultaten die aanklikken en wat we ‘liken’ en delen.

De aandelenbeurs
Aandelenbeurzen ook wel ‘prediction markets’ of ‘decision markets’ genoemd, worden beschouwd als voorbeelden van wisdom of crowds: in de koers van een bedrijf is alle kennis die bekend is over een bedrijf en zijn toekomstige groeiperspectieven, verdisconteerd. Steeds als er nieuwe informatie beschikbaar komt zullen kopers en verkopers door te handelen de nieuwe waarde bepalen. Lees meer over de mogelijkheden van prediction markets om de toekomst te voorspellen of om de verkiezingsuitslag te voorspellen.