Welke rol kunnen platformen spelen in een duurzame en inclusieve samenleving? Hoe kunnen bedrijven, burgers en overheden samenwerken via platformen? Hoe kunnen alle stakeholders eerlijk profiteren van de opbrengsten van deze platformen? Wat kunnen overheden doen om de ontwikkeling van de platformsamenleving in goede banen te leiden? 

De opkomst van platformen in de samenleving

Platformen spelen een steeds belangrijkere rol in onze samenleving. Zeker nu we dankzij internet steeds meer genetwerkt zijn geworden en digitaal. Hierdoor zijn er nieuwe netwerken, structuren en organisatievormen ontstaan die een alternatief bieden voor de bestaande sectoren en organisaties.

Bedrijven als Amazon, Google, Booking en Thuisbezorgd zijn in korte tijd hard gegroeid, hebben markten veranderd en spelen een bepalende rol. Steeds meer domeinen krijgen te maken met het platform business model. Lees hier meer over de ontwikkelingen van de platformeconomie.

Via digitale platforms kunnen meerdere producten en diensten worden aangeboden die gebruikmaken van eenzelfde basis, zoals gezondheidsapps de sensoren en intelligentie van je smartphone gebruiken. Platformen maken het ook mogelijk om een grote hoeveelheid vraag en aanbod bij elkaar te brengen, zoals de marktplaatsen van Bol.com en Amazon doen; of zoals duizenden mensen hun woning als hotel aanbieden via Airbnb, elkaar spullen lenen via Peerby en klusjes voor elkaar doen via Helpling en Voorelkaar. Het tijdelijk en vaak onbetaald ‘delen’ tussen burgers creëert een hele nieuwe economie en wordt ook wel deeleconomie genoemd. Lees hier meer over deze deeleconomie.

Platformen creëren dus volop nieuwe kansen: voor bedrijven om sneller nieuwe producten te ontwikkelen en leveren die inspelen op de wensen van hun klanten; voor overheden om samen met burgers en bedrijven, maatschappelijke taken aan te pakken, zoals zorg, veiligheid en duurzame energieproductie. Platformen maken het gemakkelijker om elkaar te helpen en om het vertrouwen in elkaar te vergroten. Ook in de crisistijd hebben platforms hun nut bewezen

Regulering

Toch verloopt de ontwikkeling van de platformeconomie niet zonder problemen. Platformen als Amazon, Uber en Airbnb hebben markten ontwricht door oude spelers weg te vagen en door het speelveld met bijbehorende spelregels te veranderen. De overheid is bezig om met regelgeving de macht van platformen te beteugelen en de ontwikkelingen in goede banen te leiden. Lees hier verder: Zo kan de overheid de platformeconomie in goede banen leiden.

Eerlijke ontwerpprincipes

Niet iedereen profiteert dus van de opkomst van de platformeconomie. Veel van de platformen die we vandaag de dag kennen parasiteren als het ware op hun omgeving: ze maken handig gebruik van de infrastructuur, goederen en diensten van anderen om hun eigen winsten te maximaliseren terwijl arbeidsvoorwaarden en gebruikersvoorwaarden onder druk staan en ze ook niet of nauwelijks belasting betalen. Dit hangt nauw samen met het centrale en gesloten ontwerp van de platformen.

Gelet op de toekomst is het belangrijk dat meer stakeholders (‘het ecosysteem’) profiteren van het succes van platformen. Dat kan als platformen een ander ‘ontwerp’ krijgen, zoals gedeeld eigenaarschap, democratische inspraak, transparante algoritmes. Lees hier: Zo zien eerlijke en inclusieve platformen eruit. en: Zo kan iedereen profiteren van de platformeconomie.

De onderstaande figuur geeft de verschillende ontwerpprincipes van platformen weer.

Governance model van platformen, ingedeeld naar twee assen.

De toekomst: open, participatief, coöperatief, eerlijk, inclusief

Als samenleving staan we voor grote maatschappelijke uitdagingen op het gebied van sociale zekerheid, gezondheid, leefbaarheid en verduurzaming. Hiervoor zullen nieuwe netwerken nodig zijn en structuren waarbij bedrijven, burgers en overheden gezamenlijk producten en diensten creëren. Dit vraagt om het opnieuw uitvinden van van publieke en private samenwerking, van markt en overheid en van coöperaties. Dit is hieronder schematisch weergegeven.

Nieuwe samenwerkingsverbanden rond maatschappelijke thema’s die gecoördineerd worden via platformen.

De ene keer kan het initiatief wat meer getrokken worden door een bedrijf, dat zijn infrastructuur openstelt voor bedrijven en overheden; de andere keer op initiatief van de overheid (Lees hier over de overheid als platform); of door burgers die als ‘zwerm’ samenwerken op basis van gelijkwaardigheid en met democratische spelregels van de overheid.

De energietransitie, waarbij burgers via zonnepanelen zelf energie opwekken is hiervan een goed voorbeeld. Lees hier meer over de rol die platformen kunnen spelen bij verduurzaming.