• Hoe kunnen we als coöperatie, vereniging of collectief samenwerken als één grote zwerm?
  • Hoe innoveren we effectiever door burgers en consumenten te betrekken bij de ontwikkeling van onze producten en diensten?
  • Hoe kan ik samen met andere spelers meer waarde creëren? Hoe delen we data?

Gedreven door deze strategische vragen van opdrachtgevers en van mezelf doe ik al jaren onderzoek naar collectieve intelligentie, ook wel ‘de wisdom of crowds’ genoemd.

Dit betekent onderzoek naar vormen van samen creëren (crowdsourcing, cocreatie, zelforganisatie) en samen beslissen (collectieve besluitvorming) met behulp van technologieën als internet, cloud computing en kunstmatige intelligentie. Ik onderzoek organisatievormen waarbij mensen, machines en computers (kunstmatige intelligentie) slim samenwerken om zo hogere productiviteit en intelligentie te bereiken.

Lees hier mijn laatste inzichten en visies over collectieve intelligentie.
Zie ook mijn lezing en toekomstverkenning over de wisdom of crowds.

Adviezen

Verschillende organisaties heb ik mogen adviseren. Bijvoorbeeld verenigingen en coöperaties in de zorg (VvAA), de tuinbouw, financiële dienstverlening (Nico Notarissen), energiesector (Hellemans), de bouw (Hibin) en het onderwijs (Onderwijscoöperatie Gelderland).

Zij staan mede door wereldwijde ontwikkelingen zoals veranderende waardeketens (o.a. door digitalisering) voor een uitdaging voor hun eigen voortbestaan en dat van hun leden. Hoe kunnen zij zich klaarmaken voor de toekomst en op welke manier kunnen zij meerwaarde blijven bieden aan hun leden?

Een digitaal platform kan samenwerking bevorderen, zoals het handelsplatform Floriday van de sierteeltcoöperatie FloraHolland. Voor de cultuursector (theater, musea, musical, boeken, evenementen, concerten) heb ik bekeken hoe de sector zijn positie kan versterken ten opzichte van nieuwe spelers als boekingssites en kaartverkopers, streaming content. Er wordt naar aanleiding van dit advies gewerkt aan één groot platform waarop data worden gedeeld.

Grote gevestigde organisaties zoals verzekeraars en banken staan eveneens voor belangrijke veranderingen. Voor enkele van hen heb ik ecosystemen van nieuwe potentiële (vaak veel kleinere) partners in kaart helpen brengen. En gekeken wat voor soort digitale platforms die samenwerking kunnen ondersteunen.

Collectieve intelligentie

Collectieve intelligentie is een gedeelde intelligentie of groepsintelligentie die voortkomt uit de samenwerking tussen personen of uit de competitie tussen personen. Het gaat dus om de interactie tussen mensen. De collectieve intelligentie van een systeem (als emergente eigenschap) hoeft niet noodzakelijk terug te voeren hoeft te zijn tot een individu.

Dankzij internet, kunstmatige intelligentie en andere technologieën is het mogelijk op een veel grotere schaal samen te werken en meer gebruik te maken van grote hoeveelheden data dan tot nu toe mogelijk was. Dat maakt nieuwe vormen van samenwerken en organiseren op een veel grotere schaal mogelijk. Bijvoorbeeld ‘zwermachtige’ organisaties die bestaan uit tijdelijke deelnemers die samenwerken als één virtuele grote superorganisatie. Militaire teams trainen bijvoorbeeld met nieuwe samenwerkingsvormen waarbij ze als het ware één organisme (een ‘Borg’) zijn, met de een de ogen, de ander de oren en de control room als centraal brein.

De uiteenlopende vormen van collectieve intelligentie kunnen worden ingedeeld in globaal drie varianten op basis van twee factoren: de mate van interactie tussen de spelers in de crowd (onafhankelijk of afhankelijk en interactief) en de mate waarin de crowd participeert in het proces, dus meebeslist en mee-creëert. Dit is samengevat in de onderstaande figuur. In het boek komen alle varianten voor.

3stages collintell

Crowdsourcing

Hierbij gaat het meestal om onafhankelijke kennis en informatie, meningen, voorspellingen. Met complexe algoritmes kunnen hieruit inzichten, kennis en intelligentie worden gedestilleerd. Het kan ook gaan om het ‘uitbesteden’ van taken aan gebruikers en het aftappen van de crowd, zonder actief mee te doen draagt iedereen toch bij.

De crowd is in dit geval dus een onsamenhangende groep losse individuen die dankzij technologie tot collectieve intelligentie te komen zonder actief met elkaar samen te werken. Die intelligentie staat door sociale media echter steeds meer onder druk omdat meningen en inzichten elkaar steeds meer beïnvloeden en de onafhankelijkheid in het geding komt.

Voorbeelden: Google’s zoekmachine, de beurskoers, hotelbeoordelingen, nieuwe productsuggesties op basis van je eerdere aankopen bij Amazon.

Cocreatie

Bij cocreatie worden problemen gezamenlijk opgelost en heeft de ‘crowd’ ook een rol in de besluitvorming. De crowd vervult een bepaalde taak en helpt mee bijvoorbeeld in het onderwerpen en ontwikkelen, of het uitproberen van combinaties en beoordelen van foto’s en het ontwikkelen van een app.

Vaak worden er gereedschappen beschikbaar gesteld door bedrijven en overheden, zoals participatie-websites, LEGO-blokjes en ontwikkelsoftware (SDK) voor apps, standaarden voor data-bestanden, waarmee gebruikers een bijdrage kunnen leveren aan het product of dienst.

Voorbeelden: app-stores, ontwerp je eigen sneaker of t-shirt, Galaxy Zoo, Foldit. Zie ook hoe fabrikant van huishoudelijke apparaten Haier (General Electric) innoveert samen met actieve communities gebruikers door gebruik te maken van o.a. maakplatformen, crowdfunding en design sprints. 

Zelforganisatie: de zwerm of het collectief brein

Bij zelforganisatie ligt het initiatief volledig bij de crowd zelf. Denk hierbij aan het beeld van de zwerm, waarbij alle leden van die zwerm hun gedrag op elkaar afstemmen, en zonder centrale regie een richting kiezen. Er wordt ook wel gesproken van ‘bottom up’ organisatie, ‘grass roots’ beweging en van overheidsparticipatie en do-it-yourself (DIY) communities. Met behulp van platforms kunnen groepen hun samenwerking steeds beter coördineren en krachtiger maken. Tevens onderzoek ik nieuwe vormen van collectieve besluitvorming bijvoorbeeld door gebruik te maken van multi agent systemen.

Zelforganiserende systemen zijn flexibel en adaptief door de voortdurende snelle interactie tussen de individuele onderdelen. Deze passen zich aan op basis van lokale informatie (hun directe omgeving) en kunnen zo snel reageren. Kleine veranderingen op een lokaal niveau kunnen op globaal niveau tot een heel ander gedrag leiden. Een zelforganiserend systeem wordt daarom gezien als een systeem dat het best in staat is om te gaan met grote complexiteit.

Voorbeelden: de communities die zichzelf organiseerden rond Linux, Wikipedia, deeleconomie platformen als Peerby, Airbnb en Uber.

Deeleconomie

Het bestond al jaren: het tijdelijk verhuren van je kamer, het uitwisselen van energie, het elkaar lenen van spullen, verlenen van diensten zoals taxiritjes, schoonmaakklusjes en geven van bijles. Met de komst van digitale platformen krijgt dit ‘sociale delen’ een nieuwe impuls. Via platformen als Airbnb, Uber, Helpling, Peerby, Thuisafgehaald en Konnektid, kunnen losse individuen elkaar gemakkelijker dan ooit vinden en op grotere schaal persoonlijke diensten verlenen en producten aan elkaar verkopen of met elkaar delen. Dat dit nieuwe delen al lang niet meer beperkt is tot een selectie groep fanatieke ‘delers’, blijkt ook uit het succes van onder meer Airbnb.

Deze ontwikkeling wordt aangeduid met verschillende begrippen: sharing economy, coproduction, collaborative economy, gig (‘klusjes’) economy, collaborative consumption, peer-to-peer economy (‘tussen gelijken’), crowdsourcing (‘uitbesteed aan een groep’) en in het Nederlands: deeleconomie.

De deeleconomie betreft activiteiten waarbij partijen (burgers, consumenten, organisaties) goederen met elkaar delen of elkaar diensten aanbieden, al dan niet tegen betaling, via het internet of een ander coördinerend systeem (een platform).

Het delen en uitwisselen via het web en via platformen kan leiden tot nieuwe vormen van organisaties die autonoom en zonder centrale sturing opereren. Deze zogeheten decentralized autonomous organizations, lijken op zelforganiserende zwermen van gelijken, ook wel peer-to-peer organizations of crowd companies genoemd. Ze zouden centraal geleide organisaties en instituties kunnen vervangen en flexibel en wendbaar opereren en snel opschalen. Er wordt ook wel gesproken van platform coops (cooperatives) waarbij de deelnemers samen eigenaar zijn van het platform of er tenminste samen over beslissen.

Platformen maken samenwerken en delen eenvoudiger, grootschaliger en geautomatiseerd. Ze zorgen voor verbinding, vertrouwen, kwaliteit en continuïteit.

Naast centraal geleide grote platformen zien we ook platformen van vele kleintjes die samenwerken. Lees ook: