Kudde versus wijze massa

De verdere ontwikkeling van internet kan leiden tot grote collectieve intelligentie. Maar of dit ook gebeurt is onzeker.

Door de technologische ontwikkelingen van de laatste decennia en de opkomst van internet is de hoeveelheid informatie waarover burgers kunnen beschikken geëxplodeerd en is er meer en gemakkelijker interactie tussen hen mogelijk geworden. Dit heeft geleid tot een sociale ontwikkeling waarbij mensen zelf het nieuwe medium zijn geworden: op grote schaal houden zij elkaar via sociale netwerken als Hyves op de hoogte van hun dagelijkse belevenissen en wisselen ze enthousiast zelfgemaakte foto’s en filmpjes uit; ze kunnen hun mening ventileren op blogs, producten en diensten zoals hotels en boeken beoordelen, en wereldwijd samenwerken. En dat doen ze ook in groten getale.

Tegelijkertijd hebben deze ontwikkelingen grote invloed op bedrijfsmodellen en economische verhoudingen. Online encyclopedie Wikipedia en open source besturingssysteem Linux laten zien hoe krachtig die samenwerking tussen individuen kan zijn: leken blijken in staat een product te maken dat zich kan meten met de professionele producten van commerciële internationale bedrijven.

Succesvolle voorbeelden crowdsourcing

Bedrijven als Lego en Boeing hebben bij de ontwikkeling van nieuwe producten inmiddels succesvol gebruikgemaakt van de ideeën van hun eindgebruikers en toeleveranciers. Bij de verkiezingscampagne van president Obama is een enorme achterban gemobiliseerd, die mee campagne heeft gevoerd en geld bijeen heeft gebracht. Deze ontwikkelingen waren vroeger alleen mogelijk door actieve promotie, maar kunnen zich nu dankzij internet razendsnel verspreiden.

Ook op Nederlandse bodem zien we initiatieven op dit terrein, zoals de website Battle of Concepts, waar bedrijven vragen voorleggen aan studenten, TomTom Map Share, waar gebruikers verbeteringen kunnen doorgeven en zo de routekaarten helpen verbeteren, Innovatie 2.0, waar bedrijven kunnen meedenken over het beleid van het Ministerie van Economische Zaken, en het initiatief Wij-bouwen-een-wijk van de Gemeente Smallingerland, waar burgers kunnen meepraten over de inrichting van hun wijk.

Deze voorbeelden zijn slechts het topje van de ijsberg aan nieuwe mogelijkheden die dankzij het web mogelijk zijn geworden. Velen verwachten dat de ontwikkeling van het sociale web grote gevolgen zal hebben voor het bedrijfsleven, de maatschappij en de politiek: die zouden de komende decennia fundamenteel van karakter kunnen veranderen, doordat burgers steeds vaker beschikken over de informatie en de mogelijkheden om hun stem te laten horen en een plaats voor zichzelf op te eisen. Massahysterie Rond de ontwikkeling van het sociale web wordt vaak gesproken over de ‘the wisdom of crowds’. Deze term, geïntroduceerd door James Surowiecki, geeft aan dat grote groepen mensen – onder de juiste omstandigheden – tot betere beslissingen en inzichten kunnen komen dan de slimste individuen. Surowiecki ziet onafhankelijkheid en diversiteit als essentiële factoren om tot ‘wisdom’ te kunnen komen. Succesvolle voorbeelden van cocreatie en zelforganisatie laten zien dat ook slim samenwerken en coördineren kan leiden tot the wisdom of crowds, waarbij dus wel degelijk sprake is van afhankelijkheid is tussen mensen.

Tegelijkertijd kunnen we ons afvragen of deze verwachtingen werkelijkheid worden als individuen het overzicht verliezen over alle beschikbare data, of als deelnemers het door de veelheid aan meningen onderling niet eens kunnen worden, waardoor er niets tot stand wordt gebracht. Bij de kredietcrisis hebben we gezien dat ‘kuddegedrag’ ook negatief kan uitwerken en kan leiden tot massahysterie. De discussie rond de zorgplannen van Obama en in Nederland bij de vaccinatie tegen baarmoederhalskanker hebben laten zien dat de ‘crowd’ onvoorspelbaar en ongrijpbaar is en zich tegen het gezag van bestaande organisaties en instituties kan keren.

De technologische ontwikkelingen zullen de komende jaren nog verder doorgaan. Met de komst van semantische technologieën (Web 3.0) wordt ook taal voor computers begrijpelijk en kan hier nieuwe informatie uit gehaald worden. Met de komst van sensoren en intelligente netwerken zullen apparaten en onze omgeving steeds meer in staat zijn in te spelen op onze behoeften en interactie met ons te hebben (ook wel aangeduid als Ambient Intelligence of het Internet der Dingen).

Al deze ontwikkelingen brengen enorme nieuwe mogelijkheden met zich mee, waardoor we als samenleving nog intensiever kunnen samenwerken en nog meer gebruik kunnen maken van informatie en inzichten uit alle beschikbare kennis en content. Ze bevatten daarmee de belofte om tot een ‘collectieve intelligentie’ te komen, waarbij steeds meer kennis en inzichten beschikbaar komen voor iedereen. Daarmee worden ook de uitdagingen om verstandig om te gaan met deze ontwikkelingen steeds groter: als er overal informatie wordt verzameld, waar wordt die dan opgeslagen en wie heeft er controle over? Wegen de voordelen ervan wel op tegen de risico’s, en kunnen we eigenlijk wel wegwijs worden in die grote informatiebrij?

Ego opzij

Willen we als samenleving optimaal gebruikmaken van de volle potentie van the wisdom of crowds, dan zullen we ook kennis moeten hebben van sociale processen en interacties, van onze eigen menselijke beperkingen, en zullen we nieuwe manieren moeten vinden om ons te organiseren, samen te creëren en beslissingen te nemen. Misschien moeten daarvoor zelfs bestaande organisaties opnieuw worden uitgevonden, nieuwe besturingsmodellen worden bedacht en zelforganisatie op een goede manier van onderop worden gestimuleerd en gefaciliteerd/begeleid.

We zullen moeten leren gebruik te maken van zowel de technologische als de sociale netwerken en beide te integreren. Structuren waarbij technologie en mens elkaar niet vervangen, maar aanvullen en versterken, de een in nauwe samenwerking met de ander. Op deze manier kunnen we een stap zetten naar een collectieve intelligentie, waarbij we de kennis, de vaardigheden, de talenten, de creativiteit van ons allemaal gebruiken. Diversiteit slim benutten om op een hoger niveau van kennis en inzichten te komen. Want alleen dan kunnen we de maatschappelijke uitdagingen waar we mee geconfronteerd worden op het gebied van duurzaamheid, armoede, ziekte, economische crises, effectief aanpakken.

Voor het zover is, zullen we nog veel meer kennis moeten verwerven over onze eigen sociale dynamiek en met vallen en opstaan – want juist op die manier zijn we als mensheid steeds vooruitgekomen – moeten gaan ontdekken hoe we het beste omgaan met de technologische ontwikkelingen en de maatschappelijke dynamiek. Daarvoor zullen we over de grenzen van regio’s, landen, vakgebieden heen moeten kijken en kennisgebieden integreren. We zullen af en toe ons eigen ‘ego’ opzij moeten zetten en slim samenwerken met elkaar. De middelen hiervoor zijn enorm krachtig geworden, maar de geschiedenis leert dat dit alleen niet genoeg is.

Tegelijkertijd leggen we nu al samen de basis voor de technologische infrastructuur van morgen, onder andere op het gebied van het Internet der Dingen. We zullen goed moeten nadenken hoe de nieuwe technologieën worden geïmplementeerd en door wie, en wat de drijvende krachten erachter zullen zijn. Zijn het de bedrijven, die vanuit het oogpunt van efficiency op zoek naar meer toegevoegde waarde en meer winst steeds meer informatie en profielen van ons willen verzamelen? Of is het de overheid, die onze veiligheid wil vergroten? Worden het gesloten systemen of worden ze open, zodat ook de gebruikers zelf ervan kunnen profiteren en wij als burgers er nog controle over kunnen houden?

Is de technologie zuiver cognitief en rationeel (efficiency, optimalisatie, geheugen) of zou deze ook andere, sociale waarden mee moeten krijgen, zoals wederkerigheid, empathie/solidariteit, bescherming? Een heleboel vragen liggen open, en de antwoorden daarop zullen mede de toekomst bepalen. Daar zullen we veel wijsheid bij nodig hebben.

Dit artikel verscheen bij Second Sight.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s