Innovatie

De samenwerkende consumenten kunnen flexibeler en sneller opereren en kennen als geen ander hun eigen wensen en behoeften. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor bedrijven met hun onderzoekslaboratoria? Hoe zouden overheden en bedrijven meer gebruik kunnen maken van fanatieke doehetzelvers en betrokken burgers?

Dat wordt beschreven in het toekomstbeeld Innovatie 2030, in hoofdstuk 4 van het boek ‘Samen slimmer. Hoe de ‘wisdom of crowds’ onze samenleving zal veranderen’.

Lees ook mijn blogs en artikelen over innovatie.

Innovatie 2030

klik om te vergroten

Toekomstbeeld

De afgelopen decennia is de wereld steeds platter geworden: vrijwel alle productieprocessen zijn geglobaliseerd, kennis en onderzoek verspreiden zich mede dankzij internet razendsnel. Nieuwe ontwikkelingen gaan steeds sneller. Op hetzelfde moment neemt de complexiteit van producten en diensten toe: er is steeds meer gecombineerde en multidisciplinaire kennis nodig. Steeds meer bedrijven hebben daarom de afgelopen jaren ingezien dat het nodig is om kennis uit te wisselen met andere bedrijven of om gezamenlijk aan kapitaalintensieve kennisontwikkeling te doen. Dat doen zij door zich meer open te stellen, vaak aangeduid als ‘open innovatie’.

(1) Democratisering van innovatie

Ondertussen hebben burgers het domein van innovatie betreden. Geholpen door internet, sociale media en digitale fotografie, is de burgers steeds meer een producent geworden die zelf producten en diensten ontwikkelt en verspreidt. Daarbij kan het gaan om producten waar slechts een hele kleine markt voor is of waar het hele specialistische producten betreft zoals gereedschappen en sportartikelen. De hardcore gebruikers en sporters ontwikkelen hun eigen gereedschappen omdat zij die niet terugvinden in het aanbod van grotere bedrijven. Deze gebruikersgroepen weten elkaar dankzij internet gemakkelijk te vinden en via dezelfde sociale netwerken kunnen hun producten verhandeld worden. Gebruikers kunnen meer zelf doen en kunnen door overheden en bedrijven gemakkelijker betrokken worden bij het innovatieproces.

In eerste instantie gaat het hierbij vooral om digitale producten zoals foto’s, filmpjes, muziek en teksten (zogenaamde ‘user generated content’). De online encyclopedie Wikipedia en het open source besturingssysteem Linux laten zien dat bijdragen van een grote groep consumenten ‘producten’ kunnen opleveren die zich kunnen meten met het aanbod van professionele organisaties zoals Encyclopedia Britannica en Microsoft.

Er komen steeds meer mogelijkheden voor burgers om op een laagdrempelige manier een bijdrage te leveren aan het produceren en toepassen van kennis. Zo zijn er projecten als Galaxy Zoo en FoldIt waarbij burgers eenvoudige handelingen kunnen verrichten om te helpen met het categoriseren van foto’s uit het heelal. Deze toepassingen worden ook wel ‘serious games’ genoemd. Ook worden vogelaars en sportvissers dankbaar ingezet bij het in kaart brengen van de populatie, bijvoorbeeld op de website Vangstenregistratie en meten omwonenden gezamenlijk de geluidshinder rond Schiphol via Geluidsnet. Het zou een enorme sprong voorwaarts zijn als onderzoekers echt gaan samenwerken met burgers en die burgers de mogelijkheid geven om zelf kennis te ontwikkelen en die aan te leveren zodat deze gecombineerd kan worden.

(2) Digitalisering

Voor de komende tien jaar zien we dat de democratisering van innovatie een nieuwe impuls krijgt. De ontwikkeling uit het digitale domein van internet gaat overslaan naar de wereld van fysieke producten.

  • 3D-printing: in de toekomst komt misschien alles wel uit de printer: schoenen, voeding en organen. Een groeiend aantal kleinere producenten zorgt voor een sterke daling van de prijs van 3D printers tot onder de € 1.000. En bedrijven als Shapeways leveren 3D prints tegen betaling.
  • sensortechnologie en dataverwerking: steeds meer meten met je smartphone of sportschoenen dat levert een enorme bron voor nieuwe kennis op (zie ook het toekomstbeeld Gezondheid 2030).
  • home grow: ons eigen moestuintje achter ons huis, in huis of een bijenkorf op ons dakterras op de 20e verdieping in de stad?
  • crowdfunding en microvolunteering: samen betalen we een beetje en hebben we de bank niet meer nodig.
  • zonnecellen en energie-grids: decentrale energie-opwekking op ons eigen dak en verspreiding via een energienetwerk (grid). Samenwerkende consumenten vormen samen een virtuele energiemaatschappij.

(3) Samenwerkingsprocessen

Alle ontwikkelingen samen leveren een nieuwe innovatiedynamiek op: verschillende spelers (grote en kleine ondernemingen, kennisinstellingen en ingenieursbureaus, ontwerpers en architecten, gebruikersgroepen en consumenten) vormen netwerken van steeds wisselende samenstelling waarin nieuwe innovaties tot stand komen.

Het betrekken van gebruikersgroepen vraagt bovendien om een nieuwe aanpak van het innovatieproces: het iterative design of design thinking. De gebruiker is hierbij het vertrekpunt en in plaats van complete eindproducten te ontwikkelen, worden eerst ontwerpen, prototypes en demo’s gemaakt. Daarmee wordt een dialoog opgestart met potentiële gebruikers. Op basis van de reacties wordt het product in verschillende stappen met regelmatige feedback verder ontwikkeld.

(4) Maatschappelijke innovatie (sociale innovatie)

Verder zijn ook steeds meer overheden ervan doordrongen dat maatschappelijke taken vragen om een nieuwe innovatieve samenwerking tussen bedrijven, overheden en burgers. Hier wordt steeds vaker gesproken van ‘sociale innovatie‘. Sommigen verstaan hier ook sociaal ondernemerschap en duurzaam ondernemerschap (de circulaire economie) onder. Daarnaast zien we de opkomst van sociaal ondernemerschap met als doel de wereld te verbeteren met of zonder winstoogmerk. Zie o.a. het initiatief: socialenterprise.nl.

De manier waarop innovatieprocessen zijn ingericht verandert van karakter. gesloten naar open samenwerking volgens de onderstaande stadia (uit: ‘Samen slimmer’).

Innovatie stadia

Van gesloten strategische allianties naar dynamische open innovatie in ecosystemen. (c) Maurits Kreijveld

Strategische allianties en samenwerken binnen gesloten ketens naar OPen innovatie met spin-in en spin-out van R&D-portfolio’s (bekend geworden dankzij Chesbrough); Naar crowdsourcing: het gecontroleerd uitbesteden van stukje onderzoek aan groepen (leken of experts).

Uiteindelijk naderen we een tijdperk waarin meerdere vormen naast elkaar bestaan.  Door verdergaande digitalisering van innovatieprocessen en convergentie van markten, worden innovatie-ecosystemen steeds belangrijker. Daarbinnen werken
diverse spelers van verschillende grootte en in veranderende combinaties met elkaar samen en concurreren ze tegelijkertijd. Coördinatiemechanismen worden dan belangrijk en die rol wordt vervuld door platformen.

Lees ook mijn artikelen over innovatie

Platformen voor innovatie

Welke bedrijfstakken gaan de ‘app stores’ voor mobiele toepassingen nog meer op zijn kop zetten na muziek, video en boeken? Gaat 3D-printing de maakindustrie naar Nederland terugbrengen? Wat is er nodig om ervoor te zorgen dat burgers meer eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen gezondheid? Produceren we straks zelf onze eigen energie en leveren we aan onze buren zonder energiemaatschappij die er tussen zit? Is er straks één bedrijf dat onze mobiliteit bepaalt en net als Facebook of Marktplaats een ontmoetingsplaats is voor vraag en aanbod? Kunnen burgers en ‘communities’ van enthousiaste amateurs helpen om de ontwikkeling van nieuwe medicijnen te versnellen? Worden kunst, cultuur en ontwikkelingssamenwerking straks volledig gefinancierd door middel van crowdfunding?

Dit is een greep uit de vele vragen en maatschappelijke uitdagingen die op dit moment leven en ‘schuil’ gaan achter de gadgets en ict-nieuwtjes die we terugzien in kranten, tijdschriften en nieuwssites. In het project ‘Platformen voor Innovatie’ bij het Rathenau Instituut ga ik op zoek naar antwoorden op deze vragen. Daarvoor onderzoek ik de ontwikkelingen en bijbehorende innovatiedynamiek van mobiele ‘app stores’, data en sensoren in de zorg, 3D-printing, crowdfunding en het gebruik van genomics bij de aardappelveredeling. De kansen die het oplevert, de maatschappelijke vragen die het oproept en de nieuwe verdienmodellen die erbij horen. Op basis daarvan zullen we overheden en bedrijven adviseren hoe zij kunnen inspelen op deze nieuwe innovatiedynamiek. De conclusies en adviezen voor overheden en bedrijven, worden in een boek beschreven dat in een conferentie in het midden van 2014 zal worden gepresenteerd.

Inspelen op nieuwe innovatiedynamiek

 

Internet en digitalisering hebben innovatieprocessen een stuk dynamischer gemaakt: gebruikers en kleine ondernemingen kunnen een grotere rol dan voorheen spelen in de ontwikkeling, productie, financiering en distributie omdat deze laagdrempeliger zijn geworden. Daarnaast hebben grotere ondernemingen in bepaalde domeinen hun innovatieproces meer open gemaakt om andere partijen mee te laten innoveren en nieuwe toepassingen te laten ontwikkelen. Door kosten, risico’s en competenties te delen rond een technologie en de bouwstenen ervan te standaardiseren kunnen verschillende spelers hun innovatie-inspanningen coördineren en samenwerken met partners die elkaar aanvullen.

De innovatiedynamiek rond platformen wordt in belangrijke mate bepaald door technologische mogelijkheden en de strategische keuzes en sociale ‘afspraken’ die de verschillende spelers rond het platform maken. De innovaties rond deze platformen zijn vaak talrijk, snel, disruptief en veranderlijk. Het risico van monopolisering bestaat omdat er vaak sprake is van ‘the winner takes it all’: succesvolle platformen worden steeds interessanter naarmate er meer gebruikers zijn. De ‘app stores’ voor mobiele toepassingen, zoals de App Store (Apple), Android Market (Google) en Windows Store (Microsoft), zijn goede voorbeelden van een nieuwe innovatiedynamiek die door internet en digitalisering is ontstaan. Met een enorme impact op de muziek- en uitgeverswereld.

De verdergaande invloed van ict in onze samenleving gecombineerd met nieuwe technologische ontwikkelingen zoals 3D printers, zonnepanelen, synthetische biologie en sensoren, maken dat de innovatiedynamiek die we rond ‘app stores’ en besturingssystemen hebben gezien, zich kunnen uitbreiden naar andere bedrijfstakken en maatschappelijke domeinen zoals de maakindustrie, vervoer en mobiliteit, de energiemarkt, de zorg en de  sociale zekerheid. Worden platformen de nieuwe ‘sectorale’ structuren waarin bedrijven, burgers en overheden producten en diensten co-creëren?

Meer lezen?

Een uitgebreidere beschrijving van deze platformen voor innovatie kun je hier lezen: Platformen voor Innovatie – introductie analyse

De toekomst van de maakindustrie

Nieuw project

Smart industry, industrie 4.0

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s