De samenwerkende consumenten kunnen flexibeler en sneller opereren en kennen als geen ander hun eigen wensen en behoeften. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor bedrijven met hun onderzoekslaboratoria? Dat wordt beschreven in het toekomstbeeld Innovatie 2030, in hoofdstuk 4 van het boek ‘Samen slimmer. Hoe de ‘wisdom of crowds’ onze samenleving zal veranderen’.

Introductie

De afgelopen decennia is de wereld steeds platter geworden: vrijwel alle productieprocessen zijn geglobaliseerd, kennis en onderzoek verspreiden zich mede dankzij internet razendsnel. Nieuwe ontwikkelingen gaan steeds sneller. Op hetzelfde moment neemt de complexiteit van producten en diensten toe: er is steeds meer gecombineerde en multidisciplinaire kennis nodig. Steeds meer bedrijven hebben daarom de afgelopen jaren ingezien dat het nodig is om kennis uit te wisselen met andere bedrijven of om gezamenlijk aan kapitaalintensieve kennisontwikkeling te doen. Dat doen zij door zich meer open te stellen, vaak aangeduid als ‘open innovatie’, een term geïntroduceerd door o.a. Chesbrough.

Democratisering van innovatie

Ondertussen hebben burgers het domein van innovatie betreden. Geholpen door internet, sociale media en digitale fotografie, is de burgers steeds meer een producent geworden die zelf producten en diensten ontwikkelt en verspreidt. In eerste instantie ging het hierbij vooral om digitale producten zoals foto’s, filmpjes, muziek en teksten (zogenaamde ‘user generated content’). De online encyclopedie Wikipedia en het open source besturingssysteem Linux laten zien dat bijdragen van een grote groep consumenten ‘producten’ kunnen opleveren die zich kunnen meten met het aanbod van professionele organisaties zoals Encyclopedia Britannica en Microsoft. Het is met name de snelheid en dynamiek waarmee virtuele organisaties van consumenten kunnen opereren die voor bedrijven een stevige concurrentie bezorgt.

Diverse bedrijven en overheden hebben inmiddels geëxperimenteerd met de kansen en mogelijkheden om burgers meer te betrekken bij innovatieprocessen. Vaak ging het daarbij om crowdsourcing: het uitbesteden van een specifieke taak aan een groep gebruikers (een crowd). Ook in de wetenschap wordt geëxperimenteerd met het betrekken van het publiek en enthousiaste amateurs. Zo zijn er projecten als Galaxy Zoo en FoldIt waarbij burgers eenvoudige handelingen kunnen verrichten om te helpen met het categoriseren van foto’s uit het heelal. Deze toepassingen worden ook wel ‘serious games’ genoemd. Ook worden vogelaars en sportvissers dankbaar ingezet bij het in kaart brengen van de populatie, bijvoorbeeld op de website Vangstenregistratie en meten omwonenden gezamenlijk de geluidshinder rond Schiphol via Geluidsnet. Daarbij kan het gaan om producten waar slechts een hele kleine markt voor is of waar het hele specialistische producten betreft zoals gereedschappen en sportartikelen. De hardcore gebruikers en sporters ontwikkelen hun eigen gereedschappen omdat zij die niet terugvinden in het aanbod van grotere bedrijven. Deze gebruikersgroepen weten elkaar dankzij internet gemakkelijk te vinden en via dezelfde sociale netwerken kunnen hun producten verhandeld worden.

Toekomstbeeld

Wat gaan deze ontwikkelingen betekenen voor de manier waarop in de toekomst innovaties tot stand komen? Dat wordt verkend in dit toekomstbeeld.

Een belangrijke drijvende kracht achter deze ontwikkeling zijn nieuwe technieken waarmee burgers steeds meer zelf kunnen doen. Daarnaast zien we dat de versterkte rol van gebruikers leidt tot nieuwe samenwerkingsstructuren waarin innovaties tot stand komen. In deze relaties is het voortdurend geven en nemen. Bedrijven en ook overheden hebben daarin niet meer de absolute macht of controle.

Doehetzelf-technologieën

Voor de komende tien jaar zien we dat de democratisering van innovatie een nieuwe impuls krijgt. De ontwikkeling uit het digitale domein van internet gaat overslaan naar de wereld van fysieke producten. Mede dankzij de volgende technologische ontwikkelingen kunnen burgers in de toekomst steeds gemakkelijker ‘doehetzelven’ (lees hier een uitgebreidere beschrijving):

1. 3D-printing: in de toekomst komt misschien alles wel uit de printer: schoenen, voeding en organen. Een groeiend aantal kleinere producenten zorgt voor een sterke daling van de prijs van 3D printers tot onder de € 1.ooo. En bedrijven als Shapeways leveren 3D prints tegen betaling.
2. sensortechnologie: steeds meer meten met je smartphone of sportschoenen dat levert een enorme bron voor nieuwe kennis op (zie ook het toekomstbeeld Gezondheid 2030).
3. home grow: ons eigen moestuintje achter ons huis, in huis of een bijenkorf op ons dakterras op de 20e verdieping in de stad?
4. crowdfunding en microvolunteering: samen betalen we een beetje en hebben we de bank niet meer nodig.
5. zonnecellen en energie-grids: decentrale energie-opwekking op ons eigen dak en verspreiding via een energienetwerk (grid). Samenwerkende consumenten vormen samen een virtuele energiemaatschappij.

Nieuwe interacties

Alle ontwikkelingen samen leveren een nieuwe innovatiedynamiek op: verschillende spelers (grote en kleine ondernemingen, kennisinstellingen en ingenieursbureaus, ontwerpers en architecten, gebruikersgroepen en consumenten) vormen netwerken van steeds wisselende samenstelling waarin nieuwe innovaties tot stand komen.

Het betrekken van gebruikersgroepen vraagt bovendien om een nieuwe aanpak van het innovatieproces: het iterative design of design thinking. Naast het bevragen van consumenten wordt ook steeds meer onderzoek gedaan naar het gedrag van consumenten en hoe zij tot aankoopbeslissingen overgaan en hoe zij tot productvoorkeuren komen. Daarvoor worden onderzoekslabs gebruikt die ingericht zijn als woningen of winkels zodat consumenten in een zo natuurlijk mogelijke omgeving bestudeerd kan worden. De trend van home labs wordt aangevuld met die van ‘user centered design’ waarbij de wensen van de gebruiker voortdurend bestudeerd worden. Deze filosofie komt ook terug bij een groeiende stroming onder de naam ‘design thinking’ waarbij de consument met al zijn behoeften als uitgangspunten worden gekozen, in plaats van de technologie of het businessmodel. De gebruiker is hierbij het vertrekpunt en in plaats van complete eindproducten te ontwikkelen, worden eerst ontwerpen, prototypes en demo’s gemaakt. Daarmee wordt een dialoog opgestart met potentiële gebruikers. Op basis van de reacties wordt in een iteratief proces het product verder ontwikkeld.

Lees ook mijn artikelen over innovatie:

• Minister en topsectoren vergeten belangrijke bron van innovatie
• Catwalk noch R&D-statistieken een goede graadmeter voor innovatie
• De crowd en u: een gelukkig huwelijk

Ander leuk lees- en kijkvoer:

• Interessant filmpje over creativiteit en de oorsprong van goede ideeën: Where Good Ideas Come From van Steven Johnson
• Von Hippel, Democratizing Innovation
• Philips Design over nieuwe waardepatronen

Leeswijzer

In aparte tabbladen bij dit toekomstbeeld worden de huidige situatie beschreven (‘Anno 2010‘), de nieuwe ontwikkelingen op het vlak van sociale media en technologie, en een eerste beschrijving van het toekomstbeeld met de vragen voor verdere uitwerking. Het uiteindelijke toekomstbeeld wordt beschreven in het boek ‘Samen slimmer’.