Collectieve dommigheid

De mens is tot veel in staat als het product van duizenden jaren evolutie. Toch heeft ons gedrag, dat in kleinere groepsverbanden en voor het overleven nuttig was, ook zijn beperkingen. Dan zijn we met z’n allen een beetje dom.

We krijgen steeds meer inzicht in onze eigen valkuilen en zwakheden. Het boek ‘Predictably Irrational‘ van Dan Ariely geeft een mooi overzicht en laat zien dat ons irrationele, domme gedrag vaak erg voorspelbaar is. Dat is het begin op weg naar een oplossing.

De belangrijkste menselijke valkuilen en beperkingen die de ‘wisdom of the crowd’ ondermijnen zijn:

Kuddegedrag

De mens is een sociaal dier dat graag bij de groep wil horen. Mensen hebben de neiging elkaar blind te volgen, als iedereen er achteraan rent dan moet het wel goed of belangrijk zijn. We denken dan niet meer kritisch na en onderdrukken kritische signalen heel lang. Denk aan het klimaatdebat over de opwarming van de aarde, er is heel veel opstapelend bewijs nodig voor de opinie kantelt. We durven in groepen ook minder goed een afwijkend standpunt in te nemen blijkt uit onderzoek. Ook gaan we liever om met vrienden en gelijkgestemden dan met andersdenkenden. Denk bijv. aan de financiële crisis waarbij het hele financieel-economische systeem van baken en beurshandelaren blind geworden was voor kritiek dat het zo niet langer door kon gaan. Of de internet bubble.

In de uitzending van het populair-wetenschappelijke tv-programma Labyrint over de Kracht van de massa (22 maart 2011), komt het kuddegedrag uitgebreid aan de orde. Massapsycholoog Jaap van Ginneken (bekend van onder andere ‘Breinbevingen‘ over de omslag in publieke opinie, en ‘De kracht van de zwerm‘) geeft daarin uitleg en experimenten met groepen laten zien hoe extreem groepsdruk kan uitwerken.

Ego

Eigen belang en korte termijn gewin wint het van langere termijn plannen en investeren in het groepsbelang. Daar hebben we ooit een overheid voor in het leven geroepen: aanleg van dijken en wegen. Boerencoöperaties, individueel loont het niet om te investeren.
Denk bijvoorbeeld aan de run op de DSB bank en de paniek tijdens grote evenementen: in plaats van rustig te blijven willen we allemaal zo snel mogelijk ons eigen geld hebben en het terrein verlaten. Maar daarmee veroorzaken we grote chaos waardoor we alleen maar langer vastzitten. Dan zouden we veel kunnen leren van een kolonie mieren of een zwerm spreeuwen.

Gewoontedier

Mensen handelen op basis van ervaringen uit het verleden: bijv. iets dat duur is zal wel kwalitatief beter zijn, als het er goed uitziet zal het wel gezonder zijn, als het lijkt op wat we al kennen dan vertrouwen we het sneller. Heel vaak heel bruikbaar maar zet ons in nieuwe situaties op het verkeerde been. Wat een boer niet kent dat eet hij niet.

Irrationeel

We kunnen slecht omgaan met complexiteit, veel verschillende informatie, teveel keuzes dan vallen we terug op onze gewoontes. Fabrikanten merken dat de omzet terugloopt als er teveel producten in de supermarkt liggen, bijvoorbeeld tandpasta of boter. In de gezondheidszorg blijkt dat ziektebeelden zo complex zijn en afhankelijk zijn van zoveel factoren dat medisch specialisten niet goed in staat zijn een goede beslissing te nemen. Daarom worden er nu technische systemen ontwikkeld om hen daarbij te helpen. In de economie is een groeiende stroming van gedragseconomen (behavioral economics) die proberen financiële producten zodanig te ontwerpen dat ze aanzetten tot veilig en verantwoord gedrag. Dus geen leningen die je nooit meer kunt aflossen.

Coördineren en afstemmen

We kunnen als mens maar met een beperkte groep van ca 10 man goed samenwerken en afstemmen, wordt het meer dan ontstaan er problemen. Ook kunnen we met maar maximaal 100 mensen echt sociaal contact onderhouden. Onze intensieve samenwerking is daarmee voorlopig nog beperkt tot deze schaal. Zolang we sociale netwerken door mensen laten beheren, zitten we aan deze beperkingen vast. In de toekomst wordt veel verwacht van zogenaamde ‘intelligent agents’, die namens ons coördineren en afstemmen en dat veel sneller en efficiënter kunnen dan wijzelf.

2 thoughts on “Collectieve dommigheid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s